داشته و در بدترين خانه زندگى مىكرديد [ و ] ميان غارها [ و ] سنگ‌هاى خشن و [ در بين ] مارهاى سمى خطرناك فاقد شنوايى به‌سر مىبرديد ؛ آب‌هاى آلوده مىنوشيديد و غذاهاى ناگوار مىخورديد ؛ خون يكديگر را به‌ناحق مىريختيد و پيوند خويشاوندى را مىبريديد . بت‌ها ميان شما پرستش مىشد و مفاسد و گناهان ، شما را فراگرفته بود . اين سخنان ناظر به دوران قبل از بعثت است و مخاطب آن نيز احتمالًا ساكنان بخش‌هاى مركزى عربستان بوده ، نه همهء مردم عرب در تمام دوره‌هاى تاريخ ؛ چنان‌كه مفاد آيات قرآن‌كريم نيز در عباراتى مانند « وَكُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا » ، « 1 » چيزى جز اين معنا نبوده است . نمودار تمدن كهن عرب در قرآن قرآن‌كريم از اقوامى قدرتمند به‌عنوان ساكنان جزيرةالعرب ياد كرده كه مهم‌ترين آنها قوم عاد و ثمود بوده‌اند . پيامبر قوم عاد و ثمود به ترتيب حضرت هود و حضرت صالح بودند كه آنان را به توحيد خواندند ، ولى بيشتر آنان سر پيچيدند و به عذاب الهى گرفتار آمدند . سرگذشت اين دو قوم در سوره‌هاى متعددى از قرآن ( همچون هود و شمس ) آمده است . شايد دراين‌باره آيات سوره فجر جامع‌ترين و گوياترين آياتى باشد كه در موجزترين عبارت به سرنوشت اين دو قوم اشاره دارد . خداوند در اين سوره تمدن قوم عاد و ثمود را همانند تمدن مصر در دوران فراعنه دانسته و آثار معمارى و شهرسازى آنان را بىنظير خوانده است . آيا ندانسته‌اى كه پروردگارت با قوم عاد چه كرد ؟ صاحب [ بناهايى چون ] تيرك‌هاى بلند كه مانندش در شهرها ساخته نشده بود ، و با ثمود ، همانان كه در دره ، تخته‌سنگ‌ها را مىبريدند ؟ و با فرعون شكنجه‌گر با ميخ‌ها كه در سراسر زمين طغيان نموده و فسادى بسيار ايجاد نمودند ؟ ! سپس پروردگار تو بر آنان تازيانه غراب را نواخت چه اينكه خداى تو در كمينگاه ظالمان حضور دارد . « 2 »

--> ( 1 ) . آل‌عمران ( 3 ) : 103 . ( 2 ) . فجر ( 89 ) : 14 - 6 .