متأسفانه با انحراف خلفا از سيره رسول خدا ( ص ) ، پيدايش هرگونه انحراف سياسى ، اقتصادى و فرهنگى طبيعى مىنمود . در دوران خليفه دوم ، به‌ويژه در شبكه اقتصاد ، شيوه‌اى پيش گرفته شد كه با روح قوم‌گرايى و رقابت قبايلى عرب هماهنگ بود . استدلال خليفه دوم اين بود كه من كسانى را كه در دوران غربت اسلام ، همراه رسول خدا ( ص ) جنگيده‌اند با كسانى كه امروز پس از پيروزى اسلام بر جزيرةالعرب ، مسلمان مىشوند برابر قرار نمىدهم . ازاين‌رو شيوه تقسيم مساوى بيت‌المال را تغيير داد كه خود پيامدهايى به‌دنبال داشت از جمله ، اين ثروتِ هنگفت همه شرايط را براى رقابت مادى و سياسى قبايل عرب با يكديگر و عرب با غيرعرب فراهم ساخت . هرچند خليفه دوم نيز كه بنيان‌گذار تبعيض و برترى بعضى بر برخى ديگر بود در واپسين عمر متوجه اشتباه خود شد ولى فرصت اصلاح آن را نيافت . وى در سال‌هاى آخر عمر خويش - و به قولى هنگامى كه به وسيله ابولؤلؤ مجروح شد - گفت : من با آنچه كردم ، درمقام دلجويى مردم بودم . اگر امسال زنده بمانم ، مردم را برابر خواهم نهاد ؛ چنان‌كه پيامبرخدا ( ص ) و ابوبكر كردند . سرخ را بر سياه و عرب را بر عجم برترى نخواهم داد . « 1 » نمونه‌هايى از ثروت‌هاى هنگفت صحابيان سياست تبعيض‌آميز خليفه دوم - آن‌هم در حساس‌ترين دوران فتوحات اسلام - موجب گرديد كه اصحاب پيامبر ( ص ) در وضعيت مادى خوبى قرار گيرند و مورد غبطه افراد تهىدست واقع شوند . اين امر براى بسيارى آثار زيان‌بار روحى داشت . زيرا انتظار مردم اين بود كه اصحابِ نزديك پيامبر از همگان سزاوارترند كه در زهد و پارسايى از رسول خدا ( ص ) پيروى كنند . مسعودى مىنويسد : عثمان خليفه سوم در مدينه خانه‌اى ساخت و آن را با سنگ و ساروج برآورد .

--> ( 1 ) . ابن‌واضح ، تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 42 .