ابن ابىالحديد شارح نهج‌البلاغه و از علماى بزرگ اهل‌سنت نيز مىگويد : علماى اهل‌سنت مىگويند كه ما . . . حسن‌ظن به صحابه پيامبر داريم و هر آنچه از آن صادر شد و هر عملى كه از آنان واقع گرديد . . . بر صورتِ درستى حمل مىكنيم ؛ چون آنان به مصلحت اسلام نظر داشتند . « 1 » در نظريه سياسى ، اهل‌سنت ناگزير شدند به اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله جايگاهى دهند تا از رفتار آنان براى ايجاد زيرساخت‌هاى معرفتى و نظريه‌هاى سياسى و دينى سود جويند ؛ زيرا بدون چنين تمهيداتى نمىتوانستند به رفتار سياسىِ بعد از پيامبر مشروعيت دينى و حقوقى بخشند . اما اصحاب پيامبر در نظرگاه سياسى شيعه ، هم از حيث مفهومى و هم از جهت مصاديق خارجى و هم از منظر جايگاه عمل سياسى و دينى آنان - كه منشأ مشروعيت دينى و سياسى مىباشد - با ديدگاه سنيان متفاوت است . از ديدگاه شيعه ، صحابى به كسانى اطلاق مىگردد كه ملازم و معاشر پيامبر بوده‌اند ؛ يعنى با ايشان همراهى زيادى داشته‌اند . « 2 » همين معنا از آيات قرآنى در مورد حواريون حضرت عيسى عليه السلام ، ياران حضرت موسى عليه السلام و داستان حضرت يوسف عليه السلام نيز برمىآيد . همچنين از نگاه شيعه ، صِرف صحابى بودن دلالت بر عدالت ، درست‌انديشى و صحت عمل دينى و اجتماعى او نيست ؛ چنان‌كه قرآن‌كريم مسلمانانِ همراه پيامبر را با صفات مختلف ، هم مدح و هم مذمت مىكند و درباره فسق و آلوده بودن برخى صحابه نيز از زبان پيامبر مواردى در تاريخ آمده است . قرآن به‌صراحت به پيامبر صلى الله عليه و آله هشدار مىدهد برخى مسلمانان مدينه كه به حضور پيامبر رفت‌وآمد دارند ، منافق‌اند ؛ در حالى كه اين افراد در تعريف اهل‌سنت صحابىاند . پيامدهاى مهم تأخر نظريه سياسى از عمل سياسى در مكتب اهل‌سنت ، تعدّد و تنوّع نظريه‌هاست ؛ زيرا در ساحت عملى كه مبتنى بر يك نظريه و زيرساخت معرفتىِ معيّن نباشد ، به سبب تنوّع گرايش‌ها و رهيافت‌هاى سياسى ، اجتماعى و فرهنگى ، مصالح اجتماعى و . . . ممكن است عملْ متنوع گردد . عمل سياسى در چنين وضعيتى ، متغيرى است كه صرفاً تابع مقتضيات خاص صاحبان قدرت و نخبگان سياسى و اجتماعى و همچنين شرايط و عوامل سياسى و

--> ( 1 ) . عزالدين هبةالله بن محمد بن ابىالحديد مدائنى ، شرح نهج‌البلاغه ، ج 1 ، ص 157 . ( 2 ) . بنگريد به : علامه سيد مرتضى عسكرى ، معالم المدرستين ، ص 119 .