3 . جعفريه : امام جعفر صادق عليه السلام در تكميل نهضت علمى و فرهنگى و هويت‌بخشى به شيعيان در عرصه فقه و حقوق توفيق ويژه يافت و با بهره‌گيرى از تلاش علمى امامان پيشين عليهم السلام و ظرفيت‌هاى ايجادشده و فرصت خاص تاريخى ، به ساماندهى و بنيان مكتب فقهى شيعه پرداخت ، از اين‌رو وى را « حبرالامة » يعنى دانشمند امت اسلام و فقيه آل‌محمد صلى الله عليه و آله خوانده‌اند . بيشتر احاديث فقهى شيعه نيز از آن حضرت روايت شده و بسيارى از بزرگان علمى شيعه و اهل‌سنت از تربيت‌شدگان مكتب فقهى ايشان‌اند . به همين رو ، فقه شيعه را « فقه جعفرى » و مذهب شيعه را مذهب جعفرى ناميده‌اند . « 1 » 4 . اسماعيليه : نام عمومى فرقه‌هايى است كه بعد از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام به امامت فرزند بزرگ‌ترش اسماعيل يا نواده‌اش محمد بن اسماعيل اعتقاد دارند . اينان گاه در شهرهاى مختلف به نام‌هاى گوناگون مانند باطنيه ، تعليميه ، حشيشيه ، ملاحده ، سبعيه ، قرامطه و نزاريه خوانده مىشوند . « 2 » 5 . زيديه : اينان پيرو زيد بن على بن حسين عليه السلام هستند . زيد در كوفه اقامت داشت و مبارزات سختى را عليه حكومت خلفا سامان داد . زيديه خود را به امامت فرزندان حضرت فاطمه عليها السلام معتقد مىدانند ؛ مشروط بر اينكه عالم ، زاهد ، شجاع و سخى باشد و دعوى امامت كند و قيام نمايد ، خواه از اولاد امام حسن عليه السلام باشد يا از فرزندان امام حسين عليه السلام . « 3 » آنان در تعيين امام به نص خفى ( نه نص جلى ) اعتقاد دارند . « 4 » 6 . علويه : گاه به عموم غاليانى كه به حضرت على عليه السلام مقام الوهيت مىدادند و يا رسالت را از آنِ وى مىپنداشتند ، علويه اطلاق مىشد « 5 » و گاه نيز به همه كسانى كه هوادار و از محبان على عليه السلام بودند ، « علويان » مىگفتند و گاهى اين عنوان به شيعيان و پيروان امام على عليه السلام و يا حتى خاندان على عليه السلام اطلاق مىگرديد . پيدايى تشيع به‌ظاهر با صف‌بندى مسلمانان درخصوص جانشينى بعد از پيامبراسلام صلى الله عليه و آله و

--> ( 1 ) . محمد جواد مشكور ، فرهنگ فرق اسلامى ، ص 140 . ( 2 ) . همان ، ص 139 . ( 3 ) . همان ، ص 215 . ( 4 ) . همان . ( 5 ) . ابوالحسن على بن حسين مسعودى ، مروج الذهب و معادن الجوهر ، ج 2 ، ص 144 .