فعاليت سرّى و فعال كردن شبكه ارتباطى با تلاش در عرصه علمى و تشويق اصحاب و حمايت از آنان ، سبب تأليف علوم و معارف اسلامى گشت و سبب شد كه نهضت تدوين علوم و معارف اسلامى در عصر بعدى بنيان نهاده شود . همچنين امام عليه السلام با پشتيبانى مالى از شيعيان به ويژه كسانى كه در اثر فعاليت‌ها و عقايد در تنگناها قرار مىگرفتند ، آنان را مورد حمايت قرار داد « 1 » تا انسجام و اقتدار شيعه تضمين گردد . امام عسكرى عليه السلام و آماده‌سازى شيعيان براى دوران مهم غيبت اعتقاد به امامت و غيبت امام عصر عليه السلام در آموزه‌ها و احاديث اسلامى از طريق شيعيان و سنيان به‌كرّات روايت شده ، اما با نزديك شدن به اين دوره حساس و سرنوشت‌ساز امام عليه السلام مىبايد زمينه‌هاى روحى ، روانى و فرهنگى آن را براى شيعيان فراهم كند . از زمان امام هادى عليه السلام تلاش محسوس و گسترده‌اى صورت گرفت و امام عسكرى عليه السلام آن را ادامه داد . امام عليه السلام افزون بر تبيين و توجيه مسئله براى بزرگان شيعه ، جلساتى مخفيانه و محدود براى ديدار بزرگان شيعه با حضرت مهدى عليه السلام تشكيل داد . حضرت در جلساتى نيز جايگاه و چگونگى وقوع غيبت و امامت امام عصر عليه السلام را براى اصحاب خاص و نخبه خويش باز مىگفت . بدين‌رو با مرتبط ساختن وكلا و فرهيختگان شيعه در زمان حياتشان با امام عليه السلام زمينه اين فرهنگ فراهم گرديد . شهادت امام عسكرى عليه السلام سرانجام معتمد عباسى نفوذ و محبوبيت روزافزون امام عسكرى عليه السلام را بر نتافت و از سويى مراقبت و زندان و تهديد را نيز بىثمر ديد ، از اين‌رو تصميم گرفت كه او را به شهادت برساند . « 2 » از سوى ديگر ، فعاليت گسترده شيعه نيز بر اين نگرانى مىافزود . به هر روى ، حكومت تلاش بسيار كرد تا با ظاهرسازى ، وفات امام عليه السلام را عادى جلوه دهد و حتى خليفه براى فريب افكار عمومى برادرش عيسى بن متوكل را براى نمازگزاردن بر جنازه حضرت انتخاب كرد . اما بر پايه تجربه تاريخى شيعيان حيات امامان شيعه و آگاهى آنان از روابط امام عليه السلام با خلافت ، براى پيروانْ شهادت امام عليه السلام نيك آشكار بود . در هر حال امام عسكرى عليه السلام پس از سال‌ها اقامت اجبارى و زندان و تهديد ، به رضوان الهى باريافت و در همان شهر در كنار مرقد پدرش امام علىالنقى عليه السلام به خاك سپرده شد .

--> ( 1 ) . بنگريد به : مهدى پيشوايى ، سيره پيشوايان . ( 2 ) . علّامه محمد تقى مجلسى ، بحار الأنوار ، تحقيق محمدباقر محمودى ، ج 50 ، ص 238 .