داده‌هاى در خور توجه و تجاربى را فراهم مىكند كه به دست آوردن آنها در يك مقطع زمانى براى افراد ناممكن است . البته بايد دانست كه آينده - بنا بر قوانين مسلّم تاريخ - به‌گونه‌اى تام و كامل از پيش معين و مقدّر نشده است . تاريخ خود مبيّن آن است كه تجارب انسان تا حد بسيار زيادى تابع انتخاب بوده و به همين دليل نمىتوان آينده را به‌طور كامل و دقيق پيش‌بينى كرد ، اما تاريخ مىتواند ريشه و چارچوب‌هاى بسيارى از مسائل آينده را تبيين كند و به سياستمداران و انديشمندان علوم اجتماعى ، عواقب احتمالى تصميمات گرفته‌شده را نشان دهد . از اين روى تاريخْ حركت قانونمند و نظام‌يافته مجتمع‌هاى انسانى در درازناى زندگى بشر است كه از آن در حادثه‌نگارى ، تاريخ تحليلى و فلسفه تاريخ بحث مىگردد . حادثه‌نگارى عبارت است از ثبت حوادث و پيشامدهاى رخداده در زندگى بشر ، بى آنكه چندوچون و چگونگى و چرايى آن بررسى گردد . تاريخ تحليلى ، بررسى وقايع و پيشامدها ، جستجوى علل و اسباب آنها ، تجزيه و تحليل رخدادها و ارزيابى ژرفا و گسترهء زمانى و مكانىشان و همچنين نگرشى است به آينده و پيامدها و ارزش آنچه به دنبال حوادث تاريخى خواهد آمد . فلسفه تاريخ همان كشف قوانين و احكام به‌دست آمده از تاريخ تحليلى و وقايع و حوادث تاريخى است . اسلام تاريخ را قانون و سنتى اجتماعى مىداند كه از مشيت ثابت و تغييرناپذير الهى و اراده آزاد انسانى به وجود مىآيد . در جريان تاريخ مانند هر جريان طبيعى - انسانى ديگر ، عوامل متعددى تأثير مىگذارند ، اما اراده انسانى مىتواند همه عوامل مؤثر را - چنان‌كه مىخواهد - در اختيار گيرد و در مسير مطلوب خود قرار دهد . اين تغيير به ميزان آگاهى او از جان و جهان و جهان‌آفرين بستگى دارد و از سويى اين معرفت را بيش از هر چيز ، از بررسى جريان‌هاى تاريخى گذشته و تحليل دقيقِ حوادث به دست مىآورد - البته اين دستاورد استخراج اصول و قوانين از حركت‌هاى تاريخى ، آموختن دقيق آنها براى شناخت حوادث و رخدادهاى كنونى و نيز ترسيم دقيق خط سير درست آينده است ؛ چنان‌كه بررسى رخدادها و وقايع تاريخى فرهنگ و انديشه و جريان‌هايى كه سازنده هويت فرهنگى ، دينى ، ملى و انسانى آدميان‌اند ، در بازشناسى و ادراك درست اين هويت مدد مىرساند ؛ هويتى كه در پرتو آن حراست از ميراث فرهنگى ، دينى و ملى