امام براى ترغيب اصحاب و ياران و انديشمندان به تدوين علوم ، به تصحيح آثار مكتوب شاگردانش مىپرداخت . در روايت آمده است كه عبيدالله ، يكى از ياران و شاگردان امام عليه السلام كتابى را كه تأليف كرده بود ، به امام صادق عليه السلام عرضه كرد و حضرت نيز آن را تصحيح نمود . امام عليه السلام هنگام مطالعه آن به شاگردانش فرمود : « آنها در فقه مانند او و عبيدالله نيستند . كتاب او اولين كتابى بود كه شيعه تصنيف كرد » . « 1 » جنبش‌هاى شيعى در عصر امام صادق عليه السلام فشار و اختناق حاكم بر مخالفان و پيروان متعهد پيامبر صلى الله عليه و آله و صاحبان انديشه و همچنين بدعت‌گذارى و فسق و فجور ، زمينه‌ساز قيام‌ها و جنبش‌هاى سياسى و دينى گرديد . عدم درك درست از موقعيت حكومت و جامعه و نيز ناآگاهى از رسالت و اهداف امامان شيعه در كنار فضاى سياسى ، سبب مىشد كه برخى شخصيت‌هاى علمى و دينى در باره مقابله با حكومت و فرايند مبارزه ، تفاسير گوناگونى را بنگارند . اقدامات فورى و تأكيد بر عمل‌گرايى و تندروىها - به دلايل ذكرشده - باعث پيدايى رهيافت‌هايى متفاوت با نگاه امامان شيعه شد كه به‌تدريج به انشعاب از شيعه اماميه در حوزه نظر و عمل منجر گرديد . زمينه‌هاى پيدايى به دليل وضعيت خاص سياسى دوران امام صادق عليه السلام عرصه نزاع بين امويان و عباسيان است . همچنين يأس و حرمان از اميدهاى كاذب به قيام عباسيان ، در اين دوره مىباشد كه به چند قيام و جنبش مهم اين دوره پرداخته مىشود . 1 . جنبش زيديه شهرت زيديه ، در عدم همكارى با نظام‌هاى حكومتى ، سازش‌ناپذيرى آنان و برخورد خشونت‌آميز با حاكمان و حكومت‌هاست . اين نهضت با ساماندهى خاص توانست بر سرزمين‌هاى وسيعى در جهان اسلام حكومت كند . اين جنبش از آنجا « زيديه » نام گرفت كه رهبر و آغازگر آن زيد فرزند امام سجاد عليه السلام است كه از عالمان وارسته و شجاع و از شاگردان پدر و امام باقر عليه السلام به شمار مىرود ؛ تا آنجا كه امام رضا عليه السلام او را از عالمان آل‌محمد صلى الله عليه و آله معرفى مىكند . « 2 »

--> ( 1 ) . همو ، اختيار معرفة الرجال ( رجال كشّى ) ، تحقيق محمدتقى فاضل ميبدى و سيد ابوالفضل موسويان ، ص 56 . ( 2 ) . هاشم معروف الحسينى ، انتفاضات الشيعة عبر التاريخ ، ص 364 .