وَ الْإِحْسانِ وَ إِيتاءِ ذِي الْقُرْبى وَ يَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ الْبَغْيِ
« 24 » .
و معاذ - رضى اللّه عنه - گفت كه پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - مرا وصيت كرد و گفت :
يا معاذ ، أوصيك باتّقاء اللّه ، و حسن الحديث ، و الوفاء بالعهد ، و اداء الامانة ، و ترك الخيانة ، و حفظ الجار ، و رحمة اليتيم ، و لين الكلام ، و بذل السّلام ، و حسن العمل ، و قصر الأمل ، و لزوم الايمان ، و التّفقّه في القرآن ، و حبّ الآخرة ، و الجزع من الحساب ، و خفض الجناح ، و أنهاك ان تسبّ حكيما او تكذّب صادقا او تطيع آثما ، او تعصى اماما عادلا ، او تفسد أرضا ، و أوصيك باتّقاء اللّه عند كلّ حجر و شجر و مدر ، و ان تحدث لكلّ ذنب توبة ، السّرّ بالسّرّ و العلانية بالعلانية ، اى ، اى معاذ ، وصيت مىكنم تو را به ترسيدن از خداى ، و نيكويى سخن ، و وفاى به عهد ، و امانتدارى ، و ترك خيانت ، و حمايت همسايه ، و نوازش يتيم ، و نرمى سخن ، و پيشى سلام ، و نيكو كارى ، و كوتاهى اميد ، و لازم گرفتن ايمان ، و بيرون آوردن معنيهاى قرآن ، و دوستى آخرت ، و ترسيدن از حساب ، و فروتنى ، و باز مىدارم تو را از آن كه دشنام زنى حكيمى را ، يا دروغزن دارى راستگويى را ، يا فرمانبردارى نمايى بزهكارى را ، يا نافرمانى كنى پادشاهى عادل را ، يا تباه گردانى زمينى را ، و وصيت مىكنم تو را به ترسيدن از خداى نزديك هر سنگى و درختى و كلوخى ، و آن كه از هر گناهى توبه كنى ، نهان در نهان و آشكارا در آشكارا .
پس او ( ص ) همچنين بندگان خداى را أدب فرمود ، و سوى مكارم اخلاق و محاسن آداب خواند .
بيان جملهاى از محاسن اخلاق او ( ص )
( 1 ) كه يكى از علما جمع فرموده است و از اخبار التقاط كرده و گفته كه پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - حليمترين مردمان بود و دليرتر و عادلتر و عفيفتر ، هرگز دست او نبسوده است دست زنى كه در ملك او يا نكاح او يا خويشاوندى او يا محرم او نبوده . او سخىتر مردمان بود . درم و دينار نزديك او شبى نماندى ، و اگر افزون آمدى و كسى نيافتى كه به دو دهد و شب درآمدى ، به خانهء خود نيامدى تا آن را به كسى رساندى كه بدان محتاج بودى . از آن چه خداى - عز و جل - به دو دادى جز قوت يك ساله نگرفتى ، از آسانتر چيزى كه يافتى ، از خرما و جو و جز آن ، در راه خداى - عز و جل - صرف كردى . و هيچ چيز از وى خواسته نشدى كه نه بدادى ، پس بر قوت
هامش
( 24 ) نحل 16 - 9 .