المنكر ، فإذا رأيت شحّا مطاعا و هوى متّبعا و دنيا مؤثرة و اعجاب كلّ ذى رأى برأيه فعليك بنفسك و دع عنك العوامّ انّ من ورائكم فتنا كقطع اللّيل المظلم للمتمسك فيها به مثل الّذي أنتم عليه أجر خمسين منكم . قيل : بل منهم يا رسول اللّه ؟ قال : لا ، بل منكم ، لانّكم تجدون على الخير أعوانا ، و لا يجدون عليه أعوانا ، اى ، امر معروف و نهى منكر به جاى آور ، و چون بينى كه مردمان فرمانبردارى بخل كنند و پسرو هوى شوند و دنيا را برگزينند و هر صاحب رأى به رأى خود به عجب شود ، كار نفس خود لازم گير و عوام را بگذار ، كه هر آينه از پس شما فتنههاست ، چون پارههاى شب تاريك . كسى كه در آن تمسك كند به مثل آن كه شما در آنيد ، او را ثواب پنجاه كس از شما باشد . گفتند : يا رسول اللّه ، بل از ايشان ؟ گفت : نى ، بل از شما ، زيرا كه شما بركار خير ياران يابيد و ايشان نيابند .
و ابن مسعود را - رضى اللّه عنه - از تفسير اين آيت پرسيدند ، گفت : اين زمان زمان آن نيست ، كه امروز سخن مقبول است ، و ليكن زود بود كه زمانى بيايد كه اگر امر معروف كنيد [ 312 ] شما را برنجانند و سخن شما قبول نكنند ، پس كار خود لازم گيريد ، چه كسى كه گمراه شود ، شما را زيان ندارد چون شما به راه راست باشيد .
و پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - گفت : لتأمرنّ بالمعروف و لتنهونّ عن المنكر او ليسلّطنّ اللّه عليكم شراركم ، ثمّ يدعو خياركم فلا يستجاب لهم ، اى ، بايد كه امر معروف و نهى منكر هر آينه به جاى آريد ، و الا حق تعالى شرار شما را بر شما مسلط گرداند ، پس نيكوتران شما دعا گويند و به اجابت نپيوندد ، اى ، نيكان را در چشم بدان مهابتى نماند و از ايشان نترسند .
و گفت ( ص ) : يا ايّها النّاس انّ اللّه يقول : لتأمرنّ بالمعروف و لتنهونّ عن المنكر قبل ان تدعوا فلا يستجاب لكم ، اى ، اى مردمان ، امر معروف و نهى منكر به جاى آريد پيش از آن كه دعا گوييد و به اجابت نپيوندد .
و گفت ( ص ) : ما اعمال البرّ عند الجهاد في سبيل اللّه الاّ كنفثة في بحر لجّىّ ، و ما جميع اعمال البرّ و الجهاد في سبيل اللّه عند الامر بالمعروف و النّهى عن المنكر الاّ كنفثة في بحر لجّىّ ، اى ، كارهاى خير در مقابلهء جهاد ، نيست مگر چون دميدنى در درياى ژرف ، و همهء كارهاى نيك و جهاد در راه خداى در مقابلهء امر به معروف و نهى از منكر ، نيست مگر چون دميدنى در درياى ژرف .
و گفت ( ص ) : انّ اللّه ليسأل العبد : ما منعك إذا رأيت المنكر ان تنكره ؟ فإذا لقّن اللّه العبد حجّته قال :
ربّ وثقت بك و فرقت من النّاس ، اى ، حق تعالى از بنده بپرسد كه چه مانع بود كه چون منكرى ديدى
إحياء علوم الدين ( فارسى ) — صفحة 668
مساهمون: الغزالي
ص٦٦٨