عبادت دارى به سبب آن كه به نكاح مشغول نشدى . فرمود كه ترسى كه به سبب مهمات عيال در دل تو آيد فاضلتر بود از همهء اعمال من . آن مرد گفت : پس چرا نكاح نكنى ؟ فرمود كه مرا به زن حاجت نيست و نخواهم كه مستورهاى « 25 » به خود فريفته كنم . و گفتهاند كه فضل متأهل بر عزب همچنان است كه فضل مجاهد بر كسى كه مجاهده نكند ، و يك ركعت متأهل فاضلتر از هفتاد ركعت عزب .
تنفير از نكاح
( 1 ) و اما آن چه در تنفير از نكاح آمده : پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - گفت : خير النّاس بعد المائتين الخفيف الحاذّ الّذي لا اهل له و لا ولد ، اى ، بهترين مردمان ، پس از دويست سال ، سبك بارى كم علاقت باشد كه وى را اهل و فرزند نبود . و گفت : يأتي على النّاس زمان يكون هلاك الرّجل على يد زوجته و أبويه و ولده يعيّرونه بالفقر و يكلّفونه ما لا يطيقه فيدخل المداخل الّتي يذهب فيها دينه فيهلك ، اى ، روزگارى آيد بر مردمان كه هلاك مرد بر دست زن و مادر و پدر و فرزند وى بود ، و به درويشى وى را سرزنش كنند و به چيزى كه طاقت ندارد تكليف نمايند ، پس او در كارهايى شروع نمايد كه دين او در آن برود و هلاك گردد .
و يكى از حكما گفت كه اندكى عيال يكى از دو توانگرى است « 26 » ، و بسيارى عيال يكى از دو درويشى است « 27 » . و أبو سليمان دارانى را از نكاح پرسيدند ، گفت : صبر كردن از زنان « 28 » به از صبر كردن بر ايشان ، و صبر كردن بر ايشان به از صبر كردن بر آتش . و نيز گفت : يگانهء تنها ، از حلاوت عمل و فراغت دل ، آن يابد كه متأهل نيابد ، كه هيچ كس را از اصحاب خود نديدم كه نكاح كرد و بر مرتبهء اول خويش بماند . و نيز گفت : سه چيز است ، هر كه آن را بطلبد به دنيا مايل شده باشد : طلب وجه معيشت ، و نكاح ، و نبشتن حديث . و حسن گفت : چون حق تعالى بنده را نيكويى خواهد ، به اهل و مال مشغول نگرداند . و اين اشارتى است به قول أبو سليمان دارانى كه « هر چه تو را از خداى مشغول كند ، از اهل و مال و فرزندان ، بر تو مشئوم است » . [ 26 ] و احمد
هامش
( 25 ) مستوره ، زن پارسا .
( 26 ) اندكى عيال يكى از دو توانگرى است صرف نظر از اينكه درويش باشد يا نباشد ، و آن ديگرى خود توانگرى است .
( 27 ) بسيارى عيال يكى از دو درويشى است صرف نظر از اينكه توانگر باشد يا نباشد ، و آن ديگرى خود درويشى است .
( 28 ) صبر كردن از زنان ، كف نفس از زنان .