گردندهء « 63 » حاجت يا نگاه دارندهء رخت يكى باشد بى رفيق ، و خالى نبود از خطر و از دلتنگى به سبب فقد مؤانست رفيق . پس كم از چهار رفيق بسنده نباشد . و بيش از چهار زيادت از حاجت بود ، پس رابطه ايشان را جمع نكند « 64 » ، و از هر كه بى نيازى بود همت ياران به دو مصروف نشود ، پس موافقت با او تمام نباشد . آرى در رفيقان بسيار ، فايدهء امن است از ترسها . و ليكن چهار رفيق بهترين رفاقتهاى خاص است ، نه رفاقتهاى عام . و بسيار رفيق باشد در حال انبوهى كه با وى تا آخر راه سخنى نرود و مخالطتى نباشد ، بدانچه از وى بى نيازى بود .
سوم آن كه رفيقان و اهل و دوستان را وداع كند .
( 1 ) و در وقت وداع دعاى پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - بخواند . يكى از ايشان گفت كه با عبد اللّه عمر از مكه تا به مدينه صحبت « 65 » كردم ، و چون خواستم كه از وى جدا شوم مرا مشايعت فرمود و گفت : شنيدم كه پيغامبر - عليه السّلام - مىگفت كه لقمان گفت كه چون به خداى - عز و جل - چيزى وديعت دهى آن را نگاه دارد ، و انّى استودع اللّه دينك و أمانتك و خواتيم عملك . و زيد ارقم روايت كرد كه پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - گفت :
إذا أراد أحدكم سفرا فليودّع إخوانه فانّ اللّه تبارك و تعالى جعل له في دعائهم البركة ، اى ، چون يكى از شما سفرى خواهد كرد گو برادران را وداع كن ، چه خداى تبارك و تعالى در دعاى ايشان براى او بركت كند . و عمرو شعيب از پدر خود ، از جد خود ، روايت كرد كه پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - چون مردى را وداع كردى گفتى : زوّدك اللّه التّقوى و غفر ذنبك و وجّهك للخير حيث توجّهت . و اين دعاى مقيم است « 66 » وداع كننده را . موسى بن وردان گفت كه [ 262 ] براى وداع به خدمت ابو هريره رفتم ، گفت : بياموزم تو را اى برادر زاده چيزى كه پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - مرا به وقت وداع آموخته است ؟ گفتم : بلى . گفت ، بگو : استودعك اللّه الّذي لا تضيع ودائعه . انس مالك گفت كه مردى به خدمت پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - آمد و گفت : به سفر مىروم ، مرا وصيت كن . پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - گفت : في حفظ اللّه و في كنفه ، زوّدك اللّه التّقوى و غفر ذنبك و وجّهك للخير حيث كنت ، يا گفت : أينما كنت . راوى را در آن شك است .
و چون به خداى تعالى وديعت خواهد داد آن چه بخواهد گذاشت ، بايد كه همه را وديعت
هامش
( 63 ) گشتن ، گرديدن ، رفت و آمد .
( 64 ) در شرح زبيدى : ( فلا تجمعهم رابطة واحدة فلا ينعقد بينهم التوافق لانّ الخامس زيادة بعد الحاجة ) .
( 65 ) صحبت ، ملازمت ، همراهى .
( 66 ) اين دعاى بدرقه كننده است .