باشد ؟ اين روزگارى است كه مرد را از شهرى به شهرى نقل بايد كرد ، هر گاه كه به جايى مشهور شود بايد جاى ديگر رود . و بو نعيم گفت : سفيان ثورى را ديدم كه سبويى بر دست و انبانى بر پشت انداخته ، گفتم : كجا مىروى ؟ گفت : شنيدهام كه در فلان موضع نرخها ارزان است ، آن جا مىروم تا مقيم شوم ، چه آن جا به سلامت دين و كمى انديشه نزديكتر باشد . و اين گريختن است از گرانى نرخ . و سرّى سقطى چون زمستان بيرون شدى صوفيان را گفتى كه ماه آذار « 25 » بگذشت و برگ درختان تازه گشت و وقت سفر آمد ، هلا سفر كنيد . و إبراهيم خوّاص بيش از چهل روز در شهرى مقام نكردى ، و او از متوكّلان بودى و مقيم شدن را اعتماد بر آن اسباب دانستى كه توكل را زيان دارد . و اسرار اعتماد بر اسباب در « كتاب توكل » بخواهد آمد .
قسم چهارم آن كه سفر براى گريختن باشد از چيزى كه تن را باطل كند ،
( 1 ) چون طاعون ، يا مال را زيان دارد ، چون قحط و آن چه بدان ماند . و در آن حرجى نيست ، بل بسيار باشد كه در بعضى جايها واجب بود و در بعضى جايها مستحب ، به اعتبار وجوب آن چه بر آن مرتب شود از فايدهها و استحباب آن . و ليكن طاعون از آن مستثنى است ، و از او نبايد گريخت براى نهيى كه آمده است ، كه اسامهء زيد روايت كرد كه پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - گفت : انّ هذا الوجع او السّقم رجز عذّب اللّه به بعض الامم قبلكم ثمّ بقي بعد في الارض فيذهب المرّة و يأتي الأخرى ، فمن سمع به في ارض فلا يقدمنّ عليه و من وقع بأرض و هو بها فلا يخرجنّه الفرار منه ، اى ، اين درد يا اين رنجورى عذابى است كه حق تعالى بعضى امتان را كه پيش از ما بودند بدان عذاب فرموده است ، پس آن هنوز در زمين باقى مانده است ، گاهى رود و گاهى آيد ، پس هر كه بشنود كه آن در زمينى هست ، بايد كه در آن زمين نرود ، و اگر در زمينى كه او در آن باشد اتفاق افتد ، بايد كه از آن نگريزد .
و عايشه - رضى اللّه عنها - روايت كرد كه پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - گفت : انّ فناء امّتى بالطّعن و الطّاعون ، اى ، نيست شدن امت من به جنگ باشد و به طاعون . گفتند : جنگ را مىدانيم ، طاعون چيست ؟ گفت : غدّة كغدّة البعير تأخذهم في مراقهم ، المسلم الميّت منه شهيد ، و المقيم عليه المحتسب كالمرابط في سبيل اللّه ، و الفارّ منه كالفارّ من الزّحف ، اى ، غدهاى باشد چون غدهء اشتر كه در جايهاى
هامش
( 25 ) آذار ، نام ماه اول بهار از سال روميان .