از آن مانع نباشد آن چه پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - گفته است : لا تشدّ الرّحال الاّ إلى ثلاثة مساجد :
مسجدى هذا و المسجد الحرام و المسجد الاقصى ، اى ، سفر نبايد كرد مگر سوى سه مسجد : اين مسجد من و مسجد مكه و مسجد بيت المقدس . زيرا كه اين خبرها در مسجدها وارد شده است ، و مسجدها پس از اين سه مسجد برابر است . و الا ميان زيارت مشاهد انبيا و علما و اوليا فرقى نيست در اصل فضيلت ، اگر چه درجات آن تفاوتى عظيم دارد ، به اعتبار آن كه درجات ايشان در حضرت الهى مختلف است .
و در جملهء زيارت زندگان از زيارت مردگان اولى باشد . و فايده از زيارت زندگان طلب بركت دعاست ، و بركت ديدن ايشان ، كه ديدن روى عالمان و پارسايان و نگريستن در ايشان عبادت است . و در آن نيز تحريك رغبت است در اقتدا كردن بديشان ، و اخلاق و آداب ايشان گرفتن . و آن بيرون « 19 » فايدههاى علمى است كه اقتباس آن از انفاس و افعال ايشان چشم توان داشت . و چگونه بر اين جمله نباشد ، كه مجرّد زيارت برادران الهى فضلى دارد چنان كه در « كتاب صحبت » ياد كردهايم . و در تورات است كه چهار ميل برو و برادرى الهى زيارت كن .
اما بقعهها در زيارت موضعها معنيى نيست بيرون « 20 » اين سه مسجد و بيرون « 21 » ثغرها براى مقيم شدن در آن ، چه حديث در تخصيص اين سه مسجد ظاهر است در اينكه لا تشدّ الرّحال لطلب بركة البقاع الاّ إلى المساجد الثّلاثة . و فضيلت مكه و مدينه در « كتاب حج » ياد كردهايم . و بيت المقدس را نيز فضيلت بسيار است . ابن عمر از مدينه بيرون آمد و به بيت المقدس رفت تا پنج نماز در آن بگزارد و روز ديگر باز گشت « 22 » . و سليمان - صلوات اللّه عليه - از خداى تعالى در خواسته است كه هر كه در آن مسجد رود و مقصود او جز گزاردن نماز نبود ، خداى نظر رحمت خود از وى منقطع نگرداند و از گناهان وى را بيرون آرد چنان كه روز ولادت بوده است . و حق تعالى اين دعاى او را اجابت فرموده است .
قسم سوم آن كه سفر او براى گريختن باشد از سببى كه دين را مشوّش كند .
( 1 ) و اين نيز نيكوست . و گريختن از آن چه آدمى را طاقت آن نباشد از سنتهاى پيغامبران است - عليهم السلام . و از آن جمله كه
هامش
( 19 ) بيرون ، سواى .
( 20 ) بيرون ، سواى .
( 21 ) بيرون ، سواى .
( 22 ) يعنى يك روز تمام در آن جا ماند و پس از گزاردن يك دوره نمازهاى پنجگانه به مدينه باز گشت .