چون مردمان جاى خود بگيرند ، پس اگر مردى برادر خود را بخواند و براى او جاى سازد ، بايد نزد وى برود كه آن كرامت است كه در حق برادر خود مىكند . و اگر براى او توسع نكند ، بايد كه بنگرد تا فراختر جايى كجا يابد ، در آن بنشيند .
و آمده است كه مردى بر پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - سلام گفت در حال بول كردن ، پيغامبر وى را جواب نداد . پس سلام در حال قضاى حاجت مكروه است .
و آن كه كسى به ابتدا « عليك السلام » گويد مكروه است . چه مردى بر پيغامبر - عليه السّلام - بر اين جمله گفت ، فرمود : انّ عليك السّلام تحيّة الميّت . و اين سخن سه بار مكرر گردانيد ، پس گفت : إذا لقى أحدكم أخاه فليقل السّلام عليكم و رحمة اللّه ، اى ، بايد كه چون يكى از شما برادر خود را بيند بدين صيغه سلام گويد .
و چون در آيندهاى « 331 » سلام گويد و در صف جاى نيابد ، مستحب است كه باز نگردد ، بل در پس صف بنشيند . پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - در مسجد نشسته بود ، سه نفر در آمدند ، پس دو تن روى به پيغامبر آوردند ، و يكى فرجهاى يافت ، در آن جاى خود باز كرد ، و دومين در صف پس صف بنشست ، و اما سومين روى بگردانيد و برفت . چون پيغامبر - عليه السّلام - فارغ شد ، گفت : الا أخبركم عن النّفر الثّلاثة ؟ امّا أحدهم فأوى إلى اللّه فآواه اللّه ، و امّا الثّانى فاستحيا فاستحيا اللّه منه ، و امّا الثّالث فاعرض فاعرض اللّه عنه ، اى ، شما را آگاه كنم از اين نفر سهگانه ؟ اما يكى از ايشان به خداى باز گشت و خدا وى را جاى داد ، و اما دوم شرم داشت و بارى تعالى شرم دارندگانه « 332 » با وى معاملت كرد ، و اما سوم [ 215 ] اعراض نمود ، پس بارى تعالى از وى اعراض نمود . و گفت ( ص ) : ما من مسلمين يلتقيان فيتصافحان الاّ غفر لهما قبل ان يتفرّقا ، اى ، هيچ دو مسلمان فراهم نيايند ، پس دست يك ديگر گيرند ، كه نه آمرزيده شوند پيش از آن كه از يك ديگر جدا شوند . و چون امّ هانى بر پيغامبر - عليه السّلام - سلام كرد ، پيغامبر گفت : او كيست ؟ گفتند : ام هانى . فرمود : مرحبا بأمّ هانئ .
و از آن جمله آن كه عرض برادر مسلمان و نفس و مال او را از ظلم ديگرى - چندان كه تواند - صيانت نمايد ، و او را نصرت و اعانت واجب دارد ، و از براى وى حجت گويد و سخن قادح را رد كند ، به مقتضى برادرى اسلامى .
هامش
( 331 ) در آينده ، وارد .
( 332 ) شرم دارندگانه ( قيد ) .