كسى كه با تو همسايگى كند تا مسلمان باشى ، و نيكو كن يارى كسى كه با تو يارى برزد « 160 » تا گرويده باشى . پس بنگر كه چگونه ايمان را پاداش يارى كرده است ، و مسلمانى را پاداش همسايگى گردانيده . و فرق ميان فضل گرويدگى و فضل مسلمانى هم بر آن حد است كه فرق ميان شفقت در گزاردن حق جوار و گزاردن حق صحبت ، چه صحبت حقهاى [ 192 ] بسيار اقتضا كند در وقتهاى متقارب مترادف ، بل هميشه ، و جوار جز حقهاى نزديك اقتضا نكند در وقتهاى متباعدى كه پيوسته نباشد .
و از آن جمله تعليم و نصيحت است . چه حاجت برادر تو به علم كم از حاجت او به مال نيست . پس اگر در علم توانگر باشى ، بر تو واجب بود كه از فضل خود با وى مواسات كنى و به هر چه وى را در دين و دنيا سود دارد راه نمايى . و اگر تو علم آموختى و راه نمودى و او بر مقتضى تعليم و ارشاد نرود ، تو نصيحت را دريغ ندارى . و آن بدان بود كه آفتهاى آن فعل و فايدههاى گذاشتن « 161 » او ياد كنى ، و بدانچه كراهيت دارد در دنيا و آخرت او را بترسانى تا از آن دور باشد ، و بر عيبهاى آن وى را تنبيه « 162 » كنى ، و زشت را در چشم وى زشت گردانى و خوب را خوب ، و ليكن بايد كه آن در سر باشد و كسى بدان مطلع نشود . چه آن چه در ملأ بود توبيخ و فضيحت باشد ، و آن چه در خلأ بود شفقت و نصيحت ، كه پيغامبر - عليه السّلام - گفت : المؤمن مرآة المؤمن ، اى ، مؤمن آيينهء مؤمن است . يعنى از او بيند آن چه از نفس خود نبيند ، پس از برادران « 163 » عيبهاى نفس خود بشناسد ، و اگر تنها باشد نشناسد ، چنان كه از آيينه عيبهاى صورت ظاهر خود بداند . و مسعر را گفتند كه دوست دارى كسى را كه از عيبهاى تو خبر دهد ؟ گفت : اگر نصيحت كند در آن چه ميان من و او باشد دوست دارم . و اگر در ملأ كند دوست ندارم . و راست گفته است ، چه نصيحت در ملأ فضيحت باشد . و خداى - عز و جل - روز قيامت مؤمن را در كنف خود و ستر خود عتاب فرمايد ، و بر گناهان در سر واقف گرداند ، و نامهء كردار او مهر كرده به دست فريشتگانى كه گرد بر گرد او باشند دهد تا در بهشت ، و چون به در بهشت نزديك رسيد آن نامهء سر به مهر وى را دهند تا بخواند . و اما اهل مقت را بر ملأ ندا كرده آيد و بر فضايح ايشان از جوارح ايشان گواهى خواسته آيد ، پس رسوايى و فضيحت ايشان زيادت گردد . و ما به خداى
هامش
( 160 ) برزيدن ، ورزيدن .
( 161 ) گذاشتن ، ترك كردن .
( 162 ) تنبيه ، آگاه كردن .
( 163 ) از برادران ، به وسيلهء برادران .