را گفت : يا ابا هريرة عليك بحسن الخلق ، اى ، خوى خوش را لازم گير . او پرسيد كه خوى خوش چيست ؟ فرمود : تصل من قطعك و تعفو عمّن ظلمك و تعطى من حرمك ، اى ، آن كه بپيوندى با كسى كه از تو ببرد ، و عفو كنى از كسى كه با تو ستم كند ، و عطا دهى كسى را كه تو را محروم گرداند .
و پوشيده نيست كه ثمرهء خوى خوش الفت است و زوال وحشت « 3 » ، و هر گاه كه مثمر نيكو باشد ثمره نيز نيكو بود . و چگونه بر اين جمله نباشد ؟ كه در ستايش نفس الفت ، خاصه چون رابطهء آن ديندارى و پرهيزكارى « 4 » باشد ، چندان آيات و اخبار و آثار آمده كه كافى و مقنع باشد .
حق تعالى گفت بر سبيل اظهار منت عظيم خود بر خلق ، به آن چه ايشان را نعمت الفت بخشيد ، قوله تعالى :
لَوْ أَنْفَقْتَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً ما أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ
« 5 » ، اى ، اگر كل آن چه در روى زمين است نفقت كردى ، دلهاى اوس و خزرج را فراهم نتوانستى آورد - به سبب عدأوتي راسخ كه در ميان ايشان بود - ليكن خداى تعالى دلهاى ايشان را با يك ديگر الفت بخشيد ، كه دلها در قبضهء قدرت اوست . و گفت :
فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْواناً
« 6 » ، اى ، پس از عداوت به سبب الفت برادران يك ديگر شديد . پس پراكندگى را نكوهيد و از آن زجر فرمود ، قوله تعالى :
وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا وَ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْداءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْواناً وَ كُنْتُمْ [ 168 ] عَلى شَفا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْها كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آياتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
، اى ، به دين خداى تمسك نماييد ، و چنان كه در جاهليت متفرق بوديد مباشيد ، و نعمت حق تعالى - بدانچه شما را اسلام روزى كرد - ياد كنيد ، چه دشمنان يك ديگر بوديد و خداى - عز و جل - دلهاى شما را به اسلام فراهم آورد ، پس برادر يك ديگر شديد ، و بر كران دوزخ بوديد ، پس شما را از آن برهانيد ، همچنين خداى - عز و جل - آيتهاى خود را براى شما بيان فرمايد تا شما راه راست يابيد .
و پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - گفت : انّ أقربكم منّى مجلسا أحاسنكم اخلاقا الموطّئون أكنافا الّذين يألفون و يؤلفون ، اى ، نزديكترين شما به حضرت من خوشخوىترين شمااند كه اطراف و اكناف ايشان پايمال زايران و سائلان باشد ، كه ايشان با ديگران و ديگران با ايشان الفت گيرند .
[ مترجم گويد : ] اى ، جوانمرد و سخى باشند و بدين سبب خواهندگان بر ايشان بسيار
هامش
( 3 ) وحشت ( مقابل الفت و انس ) ، رميدگى .
( 4 ) در متن عربى اضافه دارد : و حبّ اللّه .
( 5 ) انفال 8 - 63 .
( 6 ) آل عمران 3 - 103 .