او كه بر دست ظالمى به من رسيده است . و درجات اين منحصر نشود .
درجهء سوم و آن نزديك است به وسوسة و مبالغت ، آن است كه امتناع نمايد از حلالى از دست مردى كه به دو رسيده كه به زنا يا به قذف « 219 » عاصى باشد ، و آن نه چنان است كه به خوردن حرام عاصى باشد كه رسانندهء قوّت اوست كه از غذاى حرام آمده است . و زنا و قذف قوّتى واجب نكند كه بدان بر حمل طعام استعانت توان كرد . بل امتناع از گرفتن حلال كه بر دست كافرى رسد وسوسة است ، چه كفر به بر داشتن طعام تعلقى ندارد . و اين بدان كشد كه از دست كسى [ 120 ] كه معصيت كرده باشد ، اگر چه به غيبتى يا دروغ بود ، نبايد گرفت . و اين غايت تنطّع و اسراف است .
پس بايد كه آن چه از ورع ذو النون و بشر شناخته شده است ضبط « 220 » كرده آيد كه معصيت در سبب رساننده بوده است ، چون « جوى » و « قوّت دست » كه از حرام حاصل شده بود . و اگر امتناع نمايد از خوردن آب كوزهاى ، براى آن كه كوزهگر روزى معصيت كرده باشد به زدن آدمى يا دشنام دادن به او ، وسوسة باشد . اگر امتناع نمايد از گوشت گوسپندى كه او را حرام خوارى چرانده باشد ، اين دور تر از « دست زندانبان » بود ، زيرا كه طعام را قوّت زندان وان « 221 » راند ، و گوسفند به نفس خود رود و چراننده مانع گشتن « 222 » او باشد از راه و بس . و اين نزديك است به وسوسة . پس بنگر كه چگونه درجه درجه خوض كرديم در بيان آن چه اين كارها يك ديگر را بدان داعى شود .
و بدان كه كل اين از فتواى علماى ظاهر بيرون است . چه فتواى فقيه مخصوص باشد به درجهء اول كه همه خلق را بدان تكليف توان كرد ، و اگر مردم بدان فراهم آيند عالم خراب نشود ، بيرون آن چه جز آن است از ورع متقيان و صالحان . و فتوا در اين باب آن است كه پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - وابصه را گفته است : استفت قلبك و ان أفتوك و أفتوك . . . « 223 » و چون گفت : الاثم حزّاز القلوب « 224 » ، آن معنى دانسته شد . و هر چه از اين اسباب در دل مريد اثر كند ، اگر با حزازت دل بدان اقدام نمايد ، بدان ضرر يابد و دلش تاريك شود به قدر حزازتى كه نزد اوست ، بل اگر اقدام
هامش
( 219 ) قذف ، به زنا نسبت دادن ، الرّمى بالزّنا و النسبة إليه ( كشاف ) .
( 220 ) ضبط ، به خاطر داشتن .
( 221 ) زندان وان ، زندانبان .
( 222 ) گشتن ، منحرف شدن .
( 223 ) ص 223 - 20 .
( 224 ) گناه دلها را مىآزارد .