و بيشتر كارهاى نيك از مردمان سلف ده پيشه بوده است : مشك دوزى و درودگرى و حمالى و درزيگرى و نعلين دوزى و گازرى و موزه دوزى و آهنگرى و دوك تراشى و شكار بر و بحر و ورّاقى « 231 » . و عبد الوهاب ورّاق گفت كه احمد حنبل از من پرسيد كه پيشهء تو چيست ؟ گفتم :
وراقت . گفت : كسبى طيّب است و اگر من به دست كار كردمى همين كار كردمى . پس گفت :
منويس مگر به مواصفه - اى ، به تعيين صفتها - و حواشى و پشت جزوهها استثنا كن .
و چهار كس از پيشهوران نزديك مردمان به ضعيف رايى موسوماند : جولاهگان « 232 » و پنبه فروشان و دوك تراشان و معلّمان . و شايد بدان سبب است كه بيشتر مخالطت ايشان با زنان و كودكان است . و مخالطت جماعتى كه عقل ايشان ضعيف است عقل را ضعيف گرداند ، چنان كه مخالطت عاقلان عقل را بيفزايد . و از مجاهد آمده است كه مريم ( ع ) در طلب عيسى مىرفت ، بر جولاهگان گذشت و از ايشان بپرسيد كه راه كدام است ؟ ايشان به غير راه اشارت كردند . مريم گفت : اى بار خداى ، بركت از كسب ايشان بردار و ايشان را درويش مىران و در چشم مردم حقير گردان . و حق تعالى دعاى او مستجاب گردانيد .
و سلف كراهيت داشتهاند از استدن أجرت بر هر چه از نوع عبادت باشد . و فرضهاى كفايت چون شستن مردگان و دفن ايشان و همچنين بانگ نماز و نماز تراويح ، اگر چه به صحت استيجار « 233 » حكم رفته است . و تعليم قرآن و علم شرع همچنين باشد . چه حق اين كارها آن است كه براى آخرت بدان بازرگانى كنند ، پس مزد استدن بدان ، دنيا را از آخرت بدل استدن بود ، و آن مستحب نباشد .
سوم آن كه بازارهاى دنيا او را از بازار آخرت مانع نيايد .
( 1 ) و بازار آخرت مسجدهاست ، چنان كه در كلام مجيد مىفرمايد ، قوله تعالى :
رِجالٌ لا تُلْهِيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ إِقامِ الصَّلاةِ وَ إِيتاءِ الزَّكاةِ
« 234 » ، اى ، مردمانى كه تجارت و بيع ايشان را از ذكر خداى تعالى و اقامت نماز و دادن زكات مشغول نگرداند . قال اللّه تعالى :
فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ
« 235 » ، اى ، در مسجدهايى كه حق تعالى اجازه فرموده است كه بنا كرده شود و نام خداى در آن ياد كرده آيد . پس بايد كه اول روز را تا وقت در رفتن به بازار براى آخرت دارد و ملازم مسجد باشد و بر ورد مواظبت نمايد . و عمر - رضى اللّه
هامش
( 231 ) وراقى ، كاغذ فروشى ، كراسه نويسى ، كتابفروشى .
( 232 ) جولاه ، بافنده .
( 233 ) استيجار ، مزد خواستن .
( 234 ) نور 24 - 37 .
( 235 ) نور 24 - 36 .