كه در شير مىآميختيم به يك دفعت جمع شد و گاو را ببرد . و چگونه بر اين جمله نباشد كه پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - گفت : البيّعان إذا صدقا و نصحا بورك لهما في بيعهما ، و إذا كذبا و كتما نزعت بركة بيعهما ، اى ، فروختگار و خريدگار چون راست گويند و نصيحت كنند در بيع ايشان بركت بود ، و چون دروغ گويند و بپوشند بركت بيع ايشان برود . و در حديث است : يد اللّه على الشّريكين ما لم يتخاونا ، فإذا تخاونا رفع يده عنهما ، اى ، عنايت الهى بر دو شريك باشد ما دام كه يك ديگر را خيانت نكنند ، و چون خيانت كنند عنايت الهى از ايشان برداشته آيد .
پس اكنون مال از خيانت افزون نشود ، چنان كه از صدقه كم نشود . و هر كه بيشى و كمى به ترازو داند ، اين حديث را استوار ندارد . و هر كه شناسد كه حق تعالى در يك درم بركت كند تا به حدى كه سبب سعادت مردم شود در دين و دنيا ، و از هزارهاى فراهم آورده بركت ببرد تا به حدى كه سبب هلاك مالك آن گردد ، چنان كه آرزو برد كه از آن « 160 » مفلس شود و در بعضى حالها عدم آن را به صلاح خود نزديكتر داند ، معنى سخن پيشين ما كه « خيانت مال را نيفزايد و صدقه كم نكند » بشناسد .
و معنى دوم كه « نصيحت بدان تمام شود و بر وى آسان گردد » آن است كه بداند كه سود آخرت و توانگرى آن به از سود دنياست ، و فوايد مالهاى دنيا به گذشتن عمر نيست شود و مظلمت و بزه آن بماند . پس چگونه عاقل روا دارد كه چيزى بهتر به چيزى بدتر بدل كند . و همهء خير در سلامت دين است . و پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - گفت : لا تزال لا إله الاّ اللّه تدفع عن الخلق سخط اللّه ما لم يؤثروا صفقة دنياهم على آخرتهم : اى ، كلمهء « لا إله الا اللّه » هميشه سخط خداى از مردمان دفع گرداند ، ما دام كه صفقهء « 161 » دنيا را بر آخرت بر نگزينند . و در لفظ ديگر : ما لم يبالوا ما نقص من دنياهم بسلامة دينهم ، فإذا فعلوا ذلك [ 82 ] و قالوا لا إله الاّ اللّه قال اللّه تعالى كذبتم لستم بها صادقين ، اى ، ما دام كه باك ندارند كه از دنياى ايشان چيزى كم شود با سلامت دينشان ، و چون آن بكنند و لا إله الا اللّه گويند ، حق تعالى گويد : دروغ مىگوييد و در آن صادق نهايد . و در حديث ديگر است : من قال لا إله الاّ اللّه مخلصا دخل الجنّة ، اى ، هر كه لا إله الا اللّه به اخلاص بگويد ، در بهشت در رود . پرسيدند كه اخلاص آن چيست ؟ فرمود : ان يحجزه عمّا حرّم اللّه ، اى ، آن كه او را نگاه دارد « 162 » از آن چه حق تعالى حرام كرده است . و نيز گفت : ما آمن بالقرآن من استحلّ محارمه ، اى ،
هامش
( 160 ) از آن ، از آن هزارها .
( 161 ) صفقه ، بيع ، معامله .
( 162 ) « لا إله الا اللّه گفتن » او را نگاه دارد .