خوانده است ، اى ، به كارها قيام نماينده . و شوى را مهتر نام كرده است ، چنان كه در كلام خود مىفرمايد ، قوله تعالى :
وَ أَلْفَيا سَيِّدَها لَدَى الْبابِ
« 296 » . و چون مهتر كهتر شود و فرمانده فرمانبر گردد ، نعمت خداى را به ناسپاسى بدل كرده باشد .
و نفس زن مثال نفس تو است ، اگر اندكى عنان به وى دهى بسيار سركشى كند ، و اگر بدستى « 297 » افسار وى سست كنى گزى تو را بكشد ، و اگر لگامش باز كشى و محكم گيرى در ضبط تو [ 50 ] باشد . و شافعى - رضى اللّه عنه - گفت : سه كس را [ اگر ] گرامى دارى تو را خوار كنند ، و اگر خوار كنى تو را گرامى كنند : زن و خدمتكار و روستايى . و بدين آن خواسته است كه اگر محض اكرام به جاى آرى و درشتى با نرمى و عنف با لطف نياميزى .
و زنان عرب دختران خود را آزمودن شوى بياموختندى . و زنى دختر خود را گفته است كه پيش از آن كه بر شوى اقدام نمايى و جرئت كنى ، وى را بيازماى : آهن بن نيزهء وى بكش ، اگر خاموش باشد گوشت بر سپر وى ببر ، اگر خاموش باشد استخوان به شمشير وى بشكن ، و اگر بين صبر كند پالان بر پشت وى نه و بر زبرش نشين كه او دراز گوش تو است .
و در جمله آسمان و زمين به عدل قايم است . پس بايد كه در موافقت و مخالفت ، سالك راه اقتصاد باشى و در كل آن حق را متابع ، تا از شرّ ايشان برهى ، كه كيد ايشان عظيم است و شرّ ايشان منتشر ، و غالب بر ايشان بدخويى و سست رأيى است ، و اعتدال با ايشان ميسر نشود مگر به لطفى با سياست آميخته . و پيغامبر - صلى اللّه عليه و سلم - فرمود : مثل المرأة الصّالحة في النّساء كمثل الغراب الاعصم بين مائة غراب ، اى ، مثل زن پارسا ميان زنان مثل زاغ سپيد شكم است ميان صد زاغ . و لقمان در وصيت پسر را گفته است : اى پسر ، از زن بد بپرهيز كه او تو را پيش از پيرى پير كند ، و از بدترين زنان بپرهيز كه ايشان تو را به نيكى نخوانند ، و از زنان نيكوترين نيز بر حذر باش . و پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - فرموده است : استعيذوا من الفواقر الثّلاث . و عدّ منهنّ المرأة السّوء فانّها المشيّبة قبل المشيب ، اى ، پناه خداى خواهيد از سه داهيهء پشت شكننده . و زن بد را از آنها شمرده كه او پير كننده است پيش از پيرى . و در لفظ ديگر : ان دخلت عليها لسبّتك و ان غبت عنها خانتك ، اى ، اگر بر او در روى بر تو زبان آورى كند ، و اگر از او غايب شوى تو را خيانت كند .
هامش
( 296 ) يوسف 12 - 25 .
( 297 ) بدستى ، يك وجب .