فراموش نكند . و از سورت اعراف :
إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ
، تا
الْمُحْسِنِينَ
« 122 » و از آخر بنى اسرائيل : قل ادعوا اللّه او ادعوا الرّحمن ، تا آخر دو آيت بخواند ، چه در شعار او فريشتهاى در رود كه او را نگاه دارد و براى وى آمرزش خواهد . و معوّذتين بخواند و در دستها بدمد ، و به هر دو دست روى و اندام خود را بمالد ، همچنين از پيغامبر - عليه السلام - روايت كردهاند . و ده آيت از اول كهف و ده از آخر آن بخواند . و اين آيتها براى بيدارى قيام شب است .
و على - كرم اللّه وجهه - گفتى گمان نبرم كه مردى كامل عقل پيش از خواندن دو آيت از آخر بقره بخسبد . و بايد كه بيست و پنج بار سبحان اللّه ، و الحمد للَّه ، و لا إله الاّ اللّه و اللّه أكبر بگويد تا مجموع اين چهار كلمه صد بار باشد .
نهم : آن كه وقت خواب ياد كند كه خواب نوع وفات است و بيدارى نوع بعث . قال اللّه تعالى :
اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها
« 123 » . خواب را توفّى نام فرموده است . و چنان كه بيدار را مشاهدات منكشف شود كه مناسب احوال او در خواب نباشد ، همچنين مبعوث چيزى بيند كه هرگز در دل او نگشته بود و حس او مشاهده نكرده . و مثل خواب ميان زندگانى و مرگ مثل برزخ است ميان دنيا و آخرت . و لقمان پسر را گفت : اى پسر ، اگر در مرگ شكى دارى مخسب ، و بدان كه چنان كه مىخسبى همچنان وفات خواهى كرد ، و اگر در بعث بشكى بيدار مشو ، پس چنان كه پس از خواب بيدار شوى همچنان پس از مرگ بعث باشد .
و كعب أحبار گفت : چون بخسبى بر شق راست پهلو به زمين آر و روى به قبله دار كه آن وفات است . و عايشه - رضى اللّه عنها - [ 436 ] گفت كه پيغامبر - عليه السلام - در وقت خواب ، آخر چيزى كه بگفتى - و رخساره بر دست راست نهاده بودى و چنان دانستى كه امشب وفات خواهد كرد - اين كلمات بودى : اللّهمّ ربّ السّموات السّبع و ربّ العرش العظيم ، ربّنا و ربّ كلّ شيء و مليكه ، تا آخر دعا ، چنان كه در دعوات ياد كردهايم .
پس حق بنده آن است كه از دل خود وقت خواب تفتيش كند كه بر چه مىخسبد ، و غالب بر او چيست : دوستى حق تعالى و لقاى او ، يا دوستى دنيا ؟ و به حقيقت بداند كه آن چه بر او غالب است وفات او بر آن خواهد بود ، و حشر او بر آن چه وفات بر آن بوده است . چه مرد با آن كس و آن
هامش
( 122 ) اعراف 7 - 54 - 56 .
( 123 ) زمر 39 - 42 ، در متن عربى و شرح زبيدى اضافه شده است : و قال :
و هو الذي يتوفّاكم بالليل ( انعام 6 - 60 ) .