عالمان از آتش آخرت .
و گفتهاند كه اول علم خاموشى است ، پس استماع ، پس ياد گرفتن ، پس بدان كار كردن ، پس ديگران را آموختن .
و گفتهاند : جاهل را أفادت كن ، و از عالم مستفيد باش ، چه بدين دو خصلت اگر مواظبت نمايى جهل تو به علم بدل شود ، و علم تو محفوظ بماند .
و معاذ حبل گفت در تعلم و تعليم ، و در بعضى روايات مرفوع « 38 » به پيغامبر - عليه الصلاة و السلام - هم آمده است : تعلّموا العلم فانّ تعلّمه للَّه حسنة ، و طلبه عبادة ، و مدارسته تسبيح ، و البحث عنه جهاد ، و تعليمه لمن لا يعلم صدقة ، و بذله لاهله قربة ، و هو الانيس في الوحدة ، و الصّاحب في الغربة ، و المحدّث في الخلوة ، و الدّليل على السّرّاء و الضّرّاء ، و الزّين عند الاخلاء ، و القريب عند [ الغرباء ] و السّلاح على الاعداء ، و منار سبيل الجنّة ، يرفع اللّه به أقواما فيجعلهم في الخير قادة هداة يقتدى بهم ادلّة في الخير تقتصّ آثارهم ، [ 21 ] و ترمق أفعالهم ، و ترغب الملائكة في حلّتهم و بأجنحتها تمسحهم ، و كلّ رطب و يابس لهم مستغفر ، حتّى حيتان البحر و هوامّه ، و سباع البرّ و انعامه ، و السّماء و نجومها لانّ العلم حياة القلوب من العمى ، و نور الابصار من الظّلم ، و قوّة الابدان من الضّعف ، يبلغ به العبد منازل الابرار و الدّرجات العلى ، و التّفكّر فيه يعدل بالصّيام و مدارسته بالقيام ، به يطاع اللّه و به يعبد و به يوحّد و به يتورّع و به توصل الارحام [ و به يعرف الحلال و الحرام ] ، و هو امام و العمل تابعه ، يلهمه السّعداء و يحرمه الاشقياء . اى ، علم آموزيد كه آموختن علم براى خداى حسنه است ، و طلب آن عبادت ، و خواندن آن تسبيح ، و بحث آن مجاهده ، و تعليم او مر كسى را كه نداند صدقه ، و دادن او مر كسى را كه اهل او باشد قربت است ، و او در تنهايى مونس است ، و در غربت يار ، و در خلوت محدّث ، و در غم و شادى راهبر ، و نزديك دوستان آرايش ، و نزديك [ غريبان ] خويشاوند ، [ و بر دشمنان سلاح ] ، و نشان راه بهشت است ، حق تعالى قومى را بدان رفعت بخشد و ايشان را لشكر كش و راهنماى گرداند تا بديشان اقتدا كنند ، و در خير ، آثار ايشان را متابعت نمايند ، و در افعال ايشان نگرند ، ملايكه در دوستى ايشان رغبت نمايند و به پرهاى خويش ايشان را ببسايند ، و تر و خشك آفرينش براى ايشان آمرزش خواهند ، تا ماهيان و خزندگان دريا ، و ددگان و چهار پايان صحرا ، و آسمان و ستارگان آن . چه علم حيات دلهاست از مرگ نابينايى ، و نور بصرها در تاريكى ، و قوّت تنها از سستى ، و بنده به واسطهء آن به منازل أبرار
هامش
( 38 ) حديث مرفوع ، حديثى كه يكى از صحابه از قول پيغامبر ( ص ) خبر دهد ( تعريفات جرجانى ) .