از آمرزش خواستن در روزى صد بار ؟ عايشه گفت كه پيغامبر مرا فرمود : إن كنت ألممت بذنب فاستغفري اللّه فإنّ التّوبة من الذّنب النّدم و الاستغفار . اى ، اگر به گناهى نزديك شدهاى ، يا صغيرهاى ارتكاب نمودهاى ، از خداى آمرزش خواه كه توبه از گناه پشيمانى و استغفار است .
و در استغفار گفتى : [ اللّهمّ اغفر لي خطيئتي و جهلي و إسرافي في أمري و ما أنت أعلم به منّي ، اللّهمّ اغفر لي جدّي و هزلي و خطائي و عمدي و كلّ ذلك عندي ، اللّهمّ اغفر لي ] ما قدّمت و ما أخّرت و ما أسررت و ما أعلنت و ما أنت أعلم به منّي أنت المقدّم و أنت المؤخر و أنت على كلّ شيء قدير .
و على گفت - رضى اللّه عنه - كه من مردى بودم كه چون از پيغامبر حديثى بشنيدمى ، مرا آن سود داشتى بر حكم مشيت الهى - اى ، بر آن كار كردمى چندان كه توانستمى - و چون كسى از اصحاب او روايت كردى وى را سوگند دادمى ، و چون سوگند ياد كردى [ 521 ] استوار داشتمى ، و بو بكر مرا روايت كرد و راست گفت كه از پيغامبر شنيدم كه مىگفت : ما من عبد يذنب ذنبا فيحسن الطّهور ، ثمّ يقوم فيصلّى ركعتين ، ثمّ يستغفر اللّه الاّ غفر اللّه له ، ثمّ تلا قوله : و الّذين إذا فعلوا فاحشة ( الآية ) .
اى ، هيچ بنده گناهى نكند ، پس وضو سازد ، پس برخيزد و دو ركعت نماز گزارد ، پس از خداى آمرزش خواهد ، كه نه خداى وى را بيامرزد . پس اين آيت بخواند : و الّذين إذا فعلوا فاحشة ( الآية ) .
و بو هريره روايت كرد كه پيغامبر گفت : انّ المؤمن إذا أذنب كانت نكتة سوداء في قلبه ، فان تاب و نزع و استغفر صقل قلبه منها ، فان زاد زادت حتّى تعلو قلبه ، « 146 » فذلك [ الرّان ] الّذي ذكر اللّه عزّ و جلّ :
كَلَّا بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ
. « 147 » اى ، مؤمن چون گناهى كند نكتهاى سياه در دل وى پديد آيد ، پس اگر توبه كند و از آن باز ايستد و آمرزش خواهد دل وى از آن نكته زدوده شود ، و اگر گناه زيادت كند سياهى زيادت شود تا بر دل وى غالب گردد ، و آن رين « 148 » باشد كه حق تعالى گفته :
كَلَّا بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ
. و بو هريره روايت كرد كه پيغامبر گفت : انّ اللّه ليرفع الدّرجة للعبد في الجنّة فيقول يا ربّ انىّ لي هذه ؟ فيقول به استغفار ولدك لك ، اى ، خداى بنده را در بهشت درجهاى دهد و او گويد : يا رب اين درجه مرا از كجاست ؟ خداى - عز و جل - گويد كه فرزند تو براى تو آمرزش خواسته است .
و عايشه روايت كرد كه پيغامبر گفت : اللّهمّ اجعلني من الّذين إذا أحسنوا استبشروا و إذا أساءوا
هامش
( 146 ) در متن عربى و شرح زبيدى : حتى تغلّف قلبه .
( 147 ) مطفّفين 83 - 14 .
( 148 ) رين ، چرك ، مجازا زنگ گرفتن و سياه شدن دل از تكرار گناه .