فضيلت استغفار
( 1 ) خداى - عز و جل - گفت :
وَ الَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ ، وَ مَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ وَ لَمْ يُصِرُّوا عَلى ما فَعَلُوا وَ هُمْ يَعْلَمُونَ
. « 139 » علقمه و اسود « 140 » از عبد اللّه مسعود - رضى اللّه عنهم - روايت كردهاند كه در كتاب خداى - عز و جل - دو آيت است : هيچ بندهاى گناهى نكند ، پس ايشان را بخواند و از خداى - عز و جل - آمرزش خواهد ، كه نه خداى - عز و جل - وى را بيامرزد .
اول : و الّذين إذا فعلوا فاحشة ( الاية ) ، دوم :
وَ مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُوراً رَحِيماً
« 141 » . و نيز گفت :
وَ الْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحارِ
. « 142 » و گفت :
فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَ اسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كانَ تَوَّاباً
. « 143 » و پيغامبر - عليه الصلاة و السلام - بسيار گفتى : سبحانك اللّهمّ و بحمدك اللّهمّ اغفر لي انّك أنت التّوّاب الرّحيم . [ 520 ] پيغامبر گفت : من اكثر الاستغفار جعل اللّه له من كلّ همّ فرجا و من كلّ ضيق مخرجا و رزقه من حيث لا يحتسب ، اى ، هر كه آمرزش بسيار خواهد حق تعالى او را از هر غمى فرجى دهد و از تنگى « 144 » مخرجى بخشد و از آن جا كه چشم ندارد وى را روزى رساند . و گفت : انّى لأستغفر اللّه و أتوب إليه في اليوم سبعين مرّة ، اى ، من آمرزش خواهم از خداى و به دو باز گردم در روز هفتاد بار .
با آن كه متقدم و متأخر او آمرزيده بود ، بر اين جمله مىگفت . [ و گفت : انّه ليغان على قلبى حتّى انّى لأستغفر اللّه تعالى في كلّ يوم مائة مرّة ، اى ، بر دل من پوشيدگى آيد ، آن گاه در هر روز صد بار آمرزش خواهم ] . و گفت : من قال حين يأوى على فراشه « استغفر اللّه الّذي لا إله الاّ هو الحىّ القيّوم » ثلاث مرّات ، غفر اللّه ذنوبه و ان كان مثل زبد البحر او عدد رمل عالج او عدد و رق الشّجر او عدد أيّام الدّنيا ، اى ، هر كه آن وقت كه در فراش رود اين كلمات بگويد حق تعالى گناهان وى بيامرزد ، اگر چه مثل كف دريا باشد [ يا عدد ريگ بيابان ] يا عدد برگ درختان يا عدد ايام دنيا . و در حديثى ديگر : من قال ذلك غفرت ذنوبه و ان كان فارّا من الزّخف ، اى ، هر كه آن بگويد گناهش آمرزيده شود ، اگر چه از مصاف كافران گريخته باشد .
و حذيفه « 145 » [ گفت ] : من بر اهل خود پليد زبان بودم . پس گفتم : يا رسول اللّه ، من بترسم كه زبان من مرا به دوزخ برد . پيغامبر گفت : أين أنت من الاستغفار « 146 » في اليوم مائة مرّة ؟ اى ، كجايى تو
هامش
( 139 ) آل عمران 3 - 135 .
( 140 ) اسود بن يزيد نخعى .
( 141 ) نساء 4 - 110 .
( 142 ) آل عمران 3 - 17 .
( 143 ) نصر 110 - 3 .
( 144 ) در نسخهء تركيه : شكنى .
( 145 ) حذيفهء مرعشى ( زبيدى ، 5 - 57 ) .
( 146 ) در شرح زبيدى : ( فانّى لأستغفر اللّه ) .