معرض مرحمت بود .
و بو دردا گفت : تعلم يك مسئله نزديك من دوستتر از قيام شبى . و نيز گفت : عالم و متعلّم در ثواب شريك باشند ، و ديگر مردمان خر مگسند كه در ايشان هيچ نكويى نيست . و نيز گفت : عالم باش يا متعلم يا مستمع ، و چهارم مباش كه هلاك شوى .
و عطا گفت : يك مجلس علم كفّارت هفتاد مجلس لهو باشد .
و عمر گفت : مرگ هزار عابد كه شب و روز نماز گزارند ، آسانتر از مرگ يك [ عالم ] كه حلال و حرام خداى داند .
و شافعى گفت - رضى اللّه عنه : طلب علم فاضلتر از نماز نفل .
ابن عبد الحكم گفت : بر مالك « 27 » [ علم ] مىخواندم ، وقت نماز پيشين در آمد . كتابها جمع كردم تا به نماز مشغول شوم ، فرمود : آن چه براى آن بر مىخيزى فاضلتر از آن نيست كه در آن بودى ، چون نيت صحيح باشد .
و بو دردا گفت : هر كه چنين داند كه بامداد به طلب علم مشغول شدن مجاهده نيست ، ناقص به رأى و عقل بود .
[ فضيلت تعليم ]
آيات
( 1 ) قوله تعالى :
وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ [ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ ]
« 28 » . مراد از اين ، تعليم و ارشاد است .
و قوله تعالى :
وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَ لا تَكْتُمُونَهُ
. « 29 » . در اين آيات ايجاب تعليم است .
و قوله تعالى :
وَ إِنَّ فَرِيقاً مِنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ
« 30 » . در اين آيت تحريم پوشيده داشتن علم است . چنان كه در تحريم كتم گواهى فرموده است : و من يكتمها فانّه آثم قلبه « 31 » و پيغامبر - عليه السلام - گفت : ما اتى اللّه عالما علما الاّ أخذ عليه من الميثاق ما أخذ من النّبيّين . ان يبينه و لا يكتمه .
اى ، حق تعالى هيچ عالمى را علم نداد كه نه با وى همان ميثاق فرمود كه با انبيا ، تا آن را بيان كند و پوشيده ندارد .
هامش
( 27 ) مالك بن انس ، هر جا مالك تنها آمده مراد مالك بن انس است .
( 28 ) توبه 9 - 122 .
( 29 ) آل عمران 3 - 187 .
( 30 ) بقره 2 - 146 .
( 31 ) بقره 2 - 283 .