و اقل سجده آن است كه پيشانى بر زمين نهد [ و اكمل آن است كه تكبير گويد ] ، و در سجده دعا گويد بدانچه لايق آيت باشد ، چنان كه اگر
خَرُّوا سُجَّداً وَ سَبَّحُوا بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ هُمْ لا يَسْتَكْبِرُونَ
« 60 » خواند بگويد : اللّهمّ اجعلني من السّاجدين لوجهك المسبّحين بحمدك و أعوذ بك ان أكون من المستكبرين عن أمرك او على أوليائك . و اگر
وَ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقانِ يَبْكُونَ وَ يَزِيدُهُمْ خُشُوعاً
« 61 » بگويد : اللّهمّ اجعلني من الباكين إليك الخاشعين لك . و همچنين در هر سجدهاى . و شرطهاى نماز از ستر عورت و استقبال قبله و طهارت جامه و تن از خبث و حدث [ در اين سجده شرط است ] . و هر كه در وقت شنيدن با طهارت نباشد ، چون وضو سازد سجده كند .
و گفتهاند كه كمال اين سجده آن است كه براى تكبير تحريمه دست بر آورد ، پس براى سجود تكبير گويد ، [ پس براى ارتفاع ] ، پس سلام دهد . و بعضى تشهد هم زيادت كردهاند ، و آن را اصلى نيست مگر قياس بر سجدهء نماز ، و آن بعيد است ، و امر به سجود آمده است .
مترجم مىگويد : و در آن باب اسم را اعتبار بايد كرد ، چنان كه مذهب بو حنيفه است - رضى اللّه عنه .
تكبيرهء سجود براى بدايت اقرب است ، و در جز آن بعدى است . « 62 » و مأموم بايد كه به سجدهء امام سجده كند ، و براى تلاوت خود سجده نكند .
هشتم آن كه در ابتداى [ قرائت ] قرآن بگويد : أعوذ باللّه السّميع العليم من الشّيطان الرّجيم ،
( 1 )
رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزاتِ
« 63 »
الشَّياطِينِ وَ أَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ
. و قُل أَعوذُ بِرَبِّ النَّاسِ و سورت الحمد بخواند . و چون سورت به إتمام رساند بگويد : صدق اللّه و بلغ رسول اللّه اللّهمّ انفعنا به و بارك لنا فيه الحمد للَّه ربّ العالمين و استغفر اللّه الحىّ القيّوم . و در ميان قرائت چون به آيت تسبيح گذرد ، تسبيح و تكبير گويد ، و اگر به آيت دعا و استغفار گذرد ، دعا گويد و آمرزش خواهد ، و اگر به كارى مرجوّ گذرد ، التماس نمايد ، و اگر به كارى مخوف ، استعاذت كند . اين معنى به زبان و به دل به جاى آرد و بگويد : سبحان اللّه ، تعالى اللّه ، نعوذ باللّه ، اللّهمّ ارزقنا ، اللّهمّ ارحمنا . [ 461 ] حذيفه گفت : با پيغامبر - عليه السلام - نماز
هامش
( 60 ) سجده 32 - 15 .
( 61 ) إسراء 17 - 109 .
( 62 ) در شرح زبيدى : ( ففيه بعد ) عن قواعد المذهب .
( 63 ) همزات ، وسوسههاى شيطان .