عالم بسيط . طرايف و عجايب او منقضى نشود ، و لطايف و غرايب او تناهي نپذيرد . موايد « 18 » فوايد او در حصر و تعديد « 19 » نيايد ، و حلاوت تلاوت او به كثرت ترديد « 20 » كم نگردد . خلق اولين و آخرين به دو هدايت يافتند ، و پريان چون آن را بشنيدند ، به انذار « 21 » قوم خود شتافتند و گفتند :
إِنَّا سَمِعْنا قُرْآناً عَجَباً . يَهْدِي إِلَى الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ
« 22 » هر كه به دو ايمان آورد موافق است ، و هر كه بر وفق او سخن گفت مصدّق ، و هر كه به دو تمسك نمود رستگار است ، و هر كه بر مقتضى آن عمل كرد درستكار . و حفظ آن را بارى تعالى تكفل نموده است و آن را بر اين جمله بيان فرموده :
إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ .
. « 23 » و از اسباب حفظ آن در دلها و بقاى آن در مصحفها مواظبت [ و مداومت بر ] تلاوت و مدارست « 24 » [ اوست ] با ملابست شروط و ممارست [ آداب او ، و محافظت بر آن چه در اوست از ] اعمال ظاهر و باطن . « 25 » و از بيان و تفصيل آن چاره نبود . و مقاصد آن از چهار باب معلوم شود :
باب اول در فضل قرآن و قرآن خوان باب دوم در آداب ظاهر تلاوت [ 452 ] باب سوم در اعمال باطن تلاوت باب چهارم در فهم قرآن و تفسير آن به رأى و غير آن
هامش
( 18 ) موايد ( ج مايده ) .
( 19 ) تعديد ، شمردن .
( 20 ) ترديد ، باز گردانيدن ، تكرار .
( 21 ) انذار ، ترساندن ، هشدار دادن .
( 22 ) جن 72 - 1 و 2 .
( 23 ) حجر 15 - 9 .
( 24 ) مدارست ، مطالعه با تفكر و پژوهش دايمى ، مذاكرهء علمى با ديگرى .
( 25 ) در شرح زبيدى : ( و من اسباب حفظه في القلوب و المصاحف استدامة تلاوته و المواظبة على دراسته ) اى مدارسته مع غيره بالمناوبة كما كان يفعله النبي ( ص ) مع جبريل ( ع ) ( بآدابه و شروطه على ما فيه من الاعمال الباطنة و الآداب الظاهرة ) .