مكرّم شود . و بايد كه از آمد و شد ميان صفا و مروه ، آمد و شدى كه ميان دو كفهء ترازو باشد در عرصات قيامت ياد كند ، و صفا را كفهء حسنات پندارد و مروه را كفهء سيئات . چه ميان دو كفه ، نظر او در رجحان و نقصان باشد ، و تردّد او ميان عذاب و غفران .
و اما وقوف عرفه بايد كه از زحمت « 227 » خلق و بلندى آوازها ، و اختلاف لغات ، و متابعت فرق ائمّهء خود را در تردّد [ بر ] مشاعر « 228 » و به آثار ايشان اقتدا كردن و بر سيرت ايشان رفتن ، عرصات قيامت را ياد كند ، و فراهم آمدن امّتان با پيغامبران [ و امامان ] و اقتداى هر امّتى به پيغامبر خود و طمع شفاعت از پيغامبران ، و تحير ايشان « 229 » در آن يك زمين ميان رد و قبول . و چون آن را ياد كردى ، تضرع و ابتهال در حضرت ذو الجلال ملازم دل خود كن تا تو را در زمرهء رستگاران و مرحومان حشر كنند . و اميد اجابت را محقق گردان ، چه موقف شريف است ، و رحمت كه از حضرت الهى به كافهء خلايق رسد به واسطهء دلهاى عزيز [ از اوتاد زمين ] باشد . و موقف از ابدال و اوتاد و طبقات صالحان و ارباب دل خالى نبود . و چون همتهاى ايشان فراهم آيد و دلها براى تضرع و ابتهال مجرد شود و دستها [ 448 ] به حضرت الهى بر آرند و گردنها بر افرازند و چشمها سوى آسمان دارند همگان در طلب رحمت يك همت شده ، گمان مبر كه ايشان را نوميد كند و سعيشان ضايع گرداند و رحمت براى غير ايشان نگاه دارد . و براى اين گفتهاند كه بزرگترين گناهان آن است كه كسى در عرفات حاضر شود و گمان برد كه حق تعالى ايشان را نيامرزد . و فراهم آمدن همتها و استظهار به مجاورت ابدال و اوتاد ، كه از أقطار بلاد جمع شوند ، سرّ حج و غايت مقصود آن است . و هيچ طريقى استجلاب رحمت الهى را چون فراهم آمدن همتها و يارى دادن دلها در يك مكان و يك زمان نيست .
و اما سنگ انداختن بايد كه مقصود از آن فرمانبردارى باشد براى اظهار رقّ و عبوديت و قيام نمودن به مجرد امتثال ، بىنصيب عقل و نفس ، و تشبّه به إبراهيم - صلوات اللّه و سلامه عليه - كه ابليس وى را در آن موضع پيش آمده بود تا در حجّ وى شبهتى القا كند يا به معصيتى در فتنه اندازد ، و حق تعالى [ او را ] فرمود تا سوى وى سنگ اندازد و او را براند و اميدش منقطع
هامش
( 227 ) زحمت ، ازدحام ، انبوهى .
( 228 ) در شرح زبيدى : مشاعر ، اى معالم .
( 229 ) تحيّر ايشان ، تحيّر امتان .