حجّاج در ميقات متردد باشند بدانچه ندانند كه إتمام حج و قبول آن ميسر شود يا نه .
و اما در رفتن « 215 » مكه بايد كه بدان ياد كند كه به حرم آمن رسيد ، و اميد دارد كه به در آمدن « 216 » از عقوبت خداى آمن شود ، و بترسد كه اهل قرب نباشد و به در آمدن « 217 » حرم جنايت ارتكاب نموده باشد « 218 » و استحقاق مقت حاصل كرده . [ 446 ] و اميد او در همهء اوقات غالب [ آيد ] ، چه كرم عام است ، و شرف خانه بزرگ ، و حق زاير را رعايت فرمايد « 219 » و زينهار خواهنده و پناهنده را ضايع نگذارد .
و اما افتادن چشم بر خانه بايد كه در آن حال عظمت خانه در دل آرد و تقدير كند كه چنانستى كه خداوند خانه را مىبيند از غايت تعظيم ، و اميد دارد كه حق تعالى لقاى خود روزى كند چنان كه لقاى خانهء خود روزى كرد ، و شكر گويد بر آن چه بدين مرتبه رسيد و به وفد الهى پيوست ، و ياد كند كه روز قيامت همگنان به بهشت مايل باشند و اميدوار كه در آن در روند ، پس منقسم شوند ، تا بعضى را اذن دخول باشد و بعضى را باز گردانند ، چنان كه حجاج منقسم شوند تا بعضى اهل قبول باشند و بعضى اهل رد . و در هر چه بيند بايد كه از ذكر كارهاى آخرت غافل نشود ، كه كلّ احوال حج دليل است بر احوال آخرت .
و اما طواف خانه بدان كه طواف نماز است . و آن چه در نماز گفتهايم - از تعظيم و خوف و رجا و محبت - در دل حاضر كن . و بدان كه بدين طواف تشبّه مىنمايى به فريشتگان مقرّب كه گرد عرش درآمدهاند و [ آن را ] طواف مىكنند . و گمان مبر كه مقصود طواف تن است به خانه ، بل مقصود طواف دل است به ذكر خداوند خانه ، تا آغاز و انجام انديشه جز به دو نباشد چنان كه آغاز و انجام طواف به خانه است . و بدان كه طواف شريف طواف دل است به حضرت ربوبيت ، و خانه نمودارى ظاهر است در عالم ملك آن حضرت را ، كه مشاهد بصر نيست . و از عالم ملكوت است ، چنان كه تن نمودار ظاهر است در عالم شهادت دل را ، كه به چشم مشاهد نيست و از عالم غيب است . و عالم ملك و شهادت مرقات « 220 » عالم غيب و ملكوت است كسى را كه در بر وى گشادهاند . و بدين موازنه اشارت رفته است كه بيت معمور در آسمان برابر كعبه است ، و طواف
هامش
( 215 ) در رفتن ، داخل شدن .
( 216 ) درآمدن ، داخل شدن .
( 217 ) درآمدن ، داخل شدن .
( 218 ) و بترسد از اينكه مبادا اهل قرب نباشد و از اين رو با دخول در حرم مرتكب گناه شده باشد .
( 219 ) خداى تعالى .
( 220 ) مرقات ( به فتح و كسر « م » ) ، نردبان .