جنازه را ياد كند ، چه كار حج از وجهى موازى سفر آخرت است . و بنگرد كه اين سفر او بر اين مركب صلاحيت آن دارد كه زاد آن سفر شود بر آن مركب . چه آن بغايت نزديك است ، و شايد كه هم در حال باشد ، و ركوب جنازه پيش از ركوب جمّازه اتفاق افتد . چه ركوب جنازه قطعى و يقيني است ، و در تيسير اسباب اين سفر شك است . پس چگونه كار سفر يقيني مهمل گذارد ، و در اسباب سفر مشكوك احتياط برزد ، و به زاد و راحله استظهار طلبد ؟
و اما خريدن جامهء إحرام بايد كه كفن را بدان ياد كند و در پيچيدن او در آن « 213 » ، چه به زودى آن را ملابستى بايد نمود . و جامهء إحرام در حال نزديكى خانهء [ خداى ] پوشد و روا كه بدان نرسد ، اما در جامهء كفن پيچيده هر آينه به لقاى خدا خواهد رسيد . و چنان كه خانه را نبيند مگر در زيّى و هيئتى كه مخالف عادت است ، خداى را - جلّ ذكره - پس از مرگ نبيند مگر در زيّى كه مخالف زىّ دنياست . و اين هر دو جامه به يك ديگر نزديك است ، چه در هر دو جامه دوخته نيست .
و اما بيرون آمدن از شهر در آن حال بايد كه بداند كه از اهل و وطن مفارقت نموده است و روى به خداى آورده ، در سفرى كه سفرهاى دنيا را نماند . و در دل خود حاضر گرداند كه چه مىطلبد ، و كجا روى نهاده است ، و قصد زيارت كه كرده است . چه روى به پادشاه پادشاهان آورده است - در جملهء زايران او كه ايشان را بخوانده است و ايشان اجابت كردهاند ، [ و ايشان را ] تشويق فرموده است [ پس ] مشتاق شدهاند ، و سفر خواسته است [ پس برخاستهاند ] ، و علايق را قطع كردهاند و از خلايق جدايى گزيده و روى به خانهء خداى آورده ، كه آن را مفخّم و معظّم كرده است و قدر آن را بلند گردانيده كه تا به ديدن خانه از ديدن خداوند خانه ايشان را تسليتى حاصل آيد تا آن گاه كه به غايت مقصود و نهايت مطلوب رسند و سعادت لقاى مولى مساعدت نمايد . و بايد كه اميد رسيدن و قبول در دل دارد ، نه از آن روى كه اعمال خود را ببيند كه ارتحال نموده است و از اهل و مال جدايى گزيده ، بل از آن روى كه به فضل الهى واثق باشد و اميد دارد كه وعدهء زايران را به تحقيق رساند . و بداند كه اگر مرگ از رسيدن آن حايل شود و در راه وفات كند ، در جملهء وفد الهى به لقاى آن حضرت رسد ، چنان كه گفته است :
وَ مَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ
. « 214 » [ 445 ]
هامش
( 213 ) و در پيچيده شدن خود در كفن .
( 214 ) نساء 4 - 100 .