بسيار ، علم در او به از عمل خواهد بود .
و قوله عليه السلام : بين العالم و العابد مائة درجة ، بين كلّ درجتين حضر الجواد المضمّر سبعين سنة .
اى ، ميان عالم و عابد صد درجه است ، كه ميان هر دو درجه چندانى باشد كه مسافت تك اسب بر آن بود در هفتاد سال . و از وى پرسيدند كه كدام عمل فاضلتر ؟ فرمود : العلم باللّه . گفتند : ما عمل را مىخواهيم ، باز فرمود : العلم باللّه . گفتند ما از عمل مىپرسيم ، شما از علم جواب مىفرماييد .
[ فرمود ] : انّ قليل العمل ينفع مع العلم ، و انّ كثير العمل لا ينفع مع الجهل . اى ، علم با عمل اگر چه اندك باشد « 21 » منفعت كند ، و عمل با جهل اگر بسيار بود سود ندارد .
و قوله عليه السلام : يبعث اللّه العباد يوم القيامة ، ثمّ يبعث [ 12 ] العلماء ، ثمّ يقول يا معشر العلماء انّى لم أضع علمى فيكم الاّ لعلمي بكم ، و لم أضع علمى فيكم لأعذّبكم ، اذهبوا فقد غفرت لكم . اى ، حق تعالى روز قيامت بندگان را برانگيزد ، پس چون علما را بعث [ فرمايد ] ، گويد : اى گروه علما ، شما را علم ندادم مگر بدانچه شما را قابل علم دانستم ، و اين لطف در حق شما براى آن نكردم كه شما را عذاب كنم ، برويد كه مغفرت ارزانى داشتم .
آثار
( 1 ) على - رضى اللّه عنه - گفت : يا كميل العلم خير من المال ، العلم يحرسك و أنت تحرس المال ، و العلم حاكم و المال محكوم عليه ، و المال تنقصه النّفقة و العلم يزكو على الانفاق . اى ، علم به از مال ، چه علم تو را نگاه دارد و مال را تو نگاه دارى ، و علم حاكم است و مال محكوم عليه ، و از خرج كردن ، مال كم شود و علم افزون . و گفت : العالم افضل من الصائم القائم المجاهد ، و إذا مات العالم ثلم في الإسلام ثلمة لا يسدّها الاّ خلف منه . اى ، عالم فاضلتر از صايم قايم مجاهد ، و مرگ عالم رخنهاى است در اسلام كه جز به عالمى ديگر كه خلف وى باشد بسته نشود . و در اين باب به نظم گفته است :
ما الفخر الاّ لاهل العلم انّهم * على الهدى لمن استهدى ادلاء
و وزن كلّ امرئ ما كان يحسنه * و الجاهلون لاهل العلم أعداء
اى ، فخر نيست مگر عالمان را كه ايشان طالبان هدايت را راهبرند ، و وزن هر مردى آن چيز است كه آن را نيكو بداند ، و جاهلان دشمنان عالماناند . و أبو الاسود گفت : هيچ چيز از علم عزيزتر نيست . پادشاهان بر مردمان حكم كنند ، و عالمان بر پادشاهان .
هامش
( 21 ) به قرينهء عبارت عربى « عمل اندك با علم » درست مىنمايد .