ذلك اليوم . اى ، چون روزى بر من گذرد كه مرا در آن علمى زايد حاصل نشود - كه سبب قرب حق تعالى باشد - در طلوع خورشيد آن روز مرا بركتى نبود .
[ در فضل علم بر عبادت و شهادت ]
( 1 ) قوله : فضل العالم على العابد كفضلى على ادنى رجل من اصحابى . بنگر كه چگونه علم را مقارن درجهء نبوت گردانيده است ، و عملى را كه از علم مجرد باشد چگونه در مرتبهء فرودين داشته ؟ اگر چه عابد از علم عبادتى كه بر آن مواظبت نمايد خالى نتواند بود ، چه اگر آن علم نباشد ، عمل او عبادت نبود .
و قوله عليه السلام : فضل العالم على العابد كفضل القمر ليلة البدر على سائر الكواكب . اى ، فضل عالم بر عابد [ 11 ] چون فضل ماه [ شب ] چهارده است بر ديگر ستارگان .
و قوله عليه السلام : يشفع يوم القيامة ثلاثة : الانبياء ثمّ العلماء ثمّ الشّهداء . و مرتبهاى كه تالى نبوت باشد و فوق شهادت بود - با آن چه فضل شهادت بسيار است - در غايت بزرگى تواند بود .
و قوله عليه السلام : ما عبد اللّه بشيء أفضل من فقه في دين ، و لفقيه واحد اشدّ على الشّيطان من ألف عابد . و لكلّ شيء عماد ، و عماد هذا الدّين الفقه . اى ، [ هيچ ] عبادتى خداى را به از فقه نيست ، و يك فقيه بر شيطان سختتر از هزار عابد . و هر چيزى را پشتيوانى است ، و پشتيوان اين دين فقه است .
و قوله : خير دينكم أيسره ، و افضل العبادة الفقه . اى ، بهتر دين شما آسانتر آن است ، و فاضلترين عبادتى فقه است .
و مترجم مىگويد : به آسانتر ، اين خواسته است كه در آن غلوّى نباشد و ميانه بود ، چنان كه تن آن را نيكو احتمال كند و در آن منقطع نشود . چنان كه در حديث ديگر گفته است : خير العبادة اخفّها .
و قوله عليه السلام : فضل المؤمن العالم على المؤمن العابد سبعون درجة .
و قوله عليه السلام : انّكم أصبحتم في زمان ، كثير فقهاؤه ، قليل خطباؤه ، قليل سائلوه ، كثير معطوه ، العمل فيه خير من العلم . و سيأتي على النّاس زمان ، قليل فقهاؤه ، كثير خطباؤه ، قليل معطوه ، كثير سائلوه ، العلم فيه خير من العمل . اى ، شما در روزگارى آمديد كه دانندگان در آن بسيارند و گويندگان اندك ، و خواهندگان اندك و بخشندگان بسيار ، عمل در آن به از علم است . و به زودى روزگارى خواهد آمد كه در آن دانندگان اندك خواهند بود و گويندگان بسيار ، و بخشندگان اندك و خواهندگان