العلماء على دم الشّهداء آمده است . اى ، مداد عالمان بر خون شهيدان راجح شود . و همچنين در قرآن ، صدّيقان را بر شهيدان تقديم است : من النّبيّين و الصدّيقين و الشّهداء .
و قوله عليه السلام : من حفظ على امّتى أربعين حديثا من السّنّة حتى يؤدّيها إليهم كنت له شفيعا و شهيدا يوم القيامة . اى ، هر كه چهل حديث از سنّت ضبط كند و آن را به مسلمانان [ متعلمان ] امت من رساند ، من روز قيامت شفيع بدى و شهيد نيكى او باشم .
و قوله عليه السلام : من حمل من امّتى [ 10 ] أربعين حديثا لقى اللّه يوم القيامة فقيها عالما . اى ، هر كه از امت من حامل چهل حديث باشد ، روز قيامت فقيه و عالم به لقاى خداى رسد .
و قوله عليه السلام : من تفقّه في دين اللّه كفاه اللّه ما اهمّه و رزقه من حيث لا يحتسب . اى ، هر كه در دين خداى تفقّه كند ، خداى - عز و جل - مهمات او مكفىّ « 20 » گرداند ، و از آن جا كه اميد ندارد روزى به وى رساند .
مترجم مىگويد كه معنى تخصيص « روزى وى از جايى كه اميد ندارد » آن است كه هر كس از ارباب دنيا به حرفتى و صناعتى و كسبى و شغلى تعلق ساخته است ، و آن را نشانهء روزى خود گردانيده ، و اين كس كه به علم آموختن و ورزيدن كار آخرت مشغول شود ، و در روزى بر خداى توكل كند ، هر آينه روزى وى رسد ، و از آن وجه رسد كه خاطر وى بدان متعلق نبوده باشد .
و روا [ بود ] كه بعضى از بندگان را روزى از وجههايى كه معين كنند در توقف ماند ، و از وجهى كه نه انديشيده باشند برسد تا بدين سبب دلشان از اسباب به كلّيّت منقطع شود ، و تعلق آن جز به مسبب الاسباب نبود . و اين اعانتى و تأييدى باشد در حق بعضى بخصوص . و اللّه اعلم .
و قوله عليه السلام : اوحى اللّه إلى إبراهيم : يا إبراهيم ، انّى عليم احبّ كلّ عليم . اى ، من داناام و همهء دانايان را دوست دارم .
و قوله عليه السلام : العالم امين اللّه في الارض . اى ، [ عالم ] واسطه است ميان خالق و خلق در تعليم دين .
و قوله عليه السلام : صنفان من امّتى إذا صلحوا صلح النّاس : الامراء و الفقهاء . اى ، دو صنف از امت من چون به صلاح باشند همهء مردمان به صلاح آيند : يكى پادشاهان و دوم علما .
و قوله عليه السلام : إذا اتى علىّ يوم لا ازداد فيه علما يقرّبنى إلى اللّه فلا بورك لي في طلوع شمس
هامش
( 20 ) مكفى ، برآورده ، كفايت شده .