تن است ، و شرم زينت دل . و زينت دل هر آينه به از زينت تن باشد .
و قوله تعالى :
وَ لَقَدْ جِئْناهُمْ بِكِتابٍ فَصَّلْناهُ عَلى عِلْمٍ .
« 14 » و قوله تعالى :
فَلَنَقُصَّنَّ عَلَيْهِمْ [ 8 ] بِعِلْمٍ .
« 15 » و قوله تعالى :
بَلْ هُوَ آياتٌ بَيِّناتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ .
« 16 » و قوله تعالى :
خَلَقَ الْإِنْسانَ ، عَلَّمَهُ الْبَيانَ .
« 17 » تعليم بيان را در معرض امتنان ياد فرموده است .
مترجم مىگويد كه در اين آيت دقيقهاى است . و آن ، آن است كه تعليم بيان را بر خلق انسان عطف نفرموده است تا مشعر باشد كه حصول انسانيت موقوف است بر حصول علم بيان .
و اگر عطف فرمودى تعليم بيان مغاير خلق انسان بودى ، چه معطوف مغاير معطوف عليه باشد .
اخبار
( 1 ) قوله صلّى اللّه عليه و سلم : من يرد اللّه به خيرا يفقّهه في الدّين و يلهمه رشده . در حق هر كه بارى - سبحانه و تعالى - را ارادت خير باشد ، وى را در دين فقيه گرداند و در يافتن راه راست الهام دهد .
و قوله عليه السلام : العلماء ورثة الانبياء . و معلوم است كه هيچ مرتبهاى وراى پيغامبرى نيست ؛ پس هيچ شرفى وراى وراثت پيغامبر نباشد .
و قوله عليه السلام : يستغفر للعالم ما في السّموات و الارض . و كدام منصب فوق منصب آن كس باشد كه وى به مصالح خود مشغول بود ، و ملايكهء آسمان و زمين به آمرزش خواستن از براى وى مشغول باشند .
و قوله عليه السلام : إنّ الحكمة تزيد الشّريف شرفا و ترفع المملوك حتى تجلسه مجالس الملوك .
حكمت ، شريف را مزيد شرف بخشد و مملوك را به محل ملوك رساند . و اين تنبيهى است بر ثمرهء علم كه در دنيا حاصل شود ، و معلوم است كه در آخرت نيكوتر و پايندهتر .
و قوله عليه السلام : خصلتان لا تكونان في منافق : حسن سمت و فقه في الدّين . دو خصلت است كه در منافق نباشد : حسن سمت « 18 » و فقه در دين . و بدانچه در بعضى از فقهاى عصر نفاق بينى ، بايد كه در صحت اين حديث به شك نباشى ، چه بدين ، فقهى كه تو مىپندارى نخواسته است . و معنى فقه را در عقب به زودى بيان كرده خواهد شد . و ادنى درجات فقيه آن باشد كه بداند كه
هامش
( 14 ) اعراف 7 - 52 .
( 15 ) اعراف 7 - 7 .
( 16 ) عنكبوت 29 - 49 .
( 17 ) رحمن 55 - 3 و 4 .
( 18 ) سمت ، روش .