اگر اين دو معنى نباشد و صلاح خود در روزهء پيوسته بيند ، بدارد . چه جماعتى از صحابه و تابعين داشتهاند . و بو موسى اشعرى - رضى اللّه عنه - از پيغامبر - عليه الصلاة و السلام - روايت كرده است : من صام الدّهر كلّه ضيّقت عليه جهنّم كعقد تسعين . اى ، در دوزخ وى را جاى نباشد چنان كه در عقد نود [ فرجه ] اى نبود . « 61 » و جز آن درجهاى ديگر است و آن يك روز روزه داشتن و يك روز افطار است ، چه آن بر نفس سختتر است و در قهر آن « 62 » قوىتر . و در فضل آن اخبار آمده است ، چه بنده بدان ، يك روز در معرض صبر باشد و يك روز در معرض شكر .
و پيغامبر - عليه السلام - گفت : عرضت علىّ مفاتيح خزائن الدّنيا و كنوز الارض فرددتها و قلت أجوع يوما و أشبع يوما أحمدك إذا شبعت و أتضرّع إليك إذا جعت . اى ، كليدهاى خزاين دنيا و گنجهاى زمين بر من عرضه داشتند ، آن را رد كردم و گفتم : يك روز گرسنه باشم و يك روز سير ، در سيرى به حمد مشغول شوم و در گرسنگى به تضرع [ 398 ] . و پيغامبر - عليه السلام - گفت : افضل الصّيام صوم اخى داود ، كان يصوم يوما و يفطر يوما . اى ، بهتر روزهها روزهء برادرم داود است ، يك روز روزه داشتى و يك روز افطار كردى . و با عبد اللّه عمر و در روزه منازلت فرمود ، « 63 » و عبد اللّه گفت : به از اين خواهم . پيغامبر فرمود : يك روز روزهدار و يك روز افطار كن . گفت : فاضلتر از اين خواهم . فرمود كه از اين فاضلتر نيست . و آمده است كه پيغامبر - عليه السلام - هيچ ماهى تمام روزه نداشته است مگر رمضان ، بل در ميان آن افطار كردى .
و كسى كه نيمهء عمر روزه نتواند داشت يك ثلث آن روزه دارد ، بدانچه يك روز روزهدار باشد و دو روز مفطر . و اگر سه روز از اول ماه و سه روز از ميانه و سه روز از آخر روزه دارد ، يك ثلث در اوقات فاضله حاصل شود . و اگر روزهاى دوشنبه و پنج شنبه و آدينه روزه دارد ، بيش از ثلثى بود .
و چون وقتهاى فاضل ظاهر شد كمال در آن است كه مردم معنى روزه دريابد ، چه ، مقصود آن صافى كردن دل و فارغ گردانيدن همت است براى حق تعالى . و كسى كه در دقايق باطن فقيه باشد در احوال خود نگرد : وقت باشد كه مداومت روزه اقتضا كند ، و وقت باشد كه مواظبت
هامش
( 61 ) در عقد انامل ( شمارش اعداد با بندهاى انگشتان ) براى « نود » سر ناخن سبابه را بر بند دوم إبهام ( شست ) بايد نهاد و بدين سان حلقهاى تنگ كه همانند سر « 9 » است تشكيل مىشود .
( 62 ) قهر آن ، قهر نفس .
( 63 ) دستور داد كمتر از يك روز در ميان روزه بگيرد .