رسيده بود . و ديدن چيزها از غير خداى صفت كافران است .
قال اللّه تعالى :
وَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَ إِذا ذُكِرَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ إِذا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ .
« 137 » اى ، چون خداى به تفرد ياد كرده شود ، دلهاى كسانى كه به آخرت ايمان ندارد نفرت گيرد ، و [ چون ] آنان كه دون وىاند [ 368 ] ياد كرده شوند شادى نمايند . و هر كه باطن او صافى نشود از ديدن واسطه ، مگر از آن روى كه واسطه است ، چنانستى كه سرّ او از شرك خفى خالى نباشد . پس بايد كه از حق تعالى بترسد و در تصفيهء توحيد از كدورت و شايبهء شرك مبالغت نمايد .
صفت چهارم آن كه پوشيده باشد و حاجت نهان دارنده ، و غم دل و شكايت بسيار نگويد ، يا از اهل مروت بود و از آن جمله كه نعمت ايشان برفته باشد و عادت ايشان باقى مانده ، پس در پردهء تجمل زيد . قال اللّه تعالى :
يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيماهُمْ لا يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحافاً .
« 138 » اى ، در خواستن إلحاح نكنند ، چه ايشان به يقين خود بىنياز باشند و به صبر خود عزيز . و اين چنين كس بايد كه به تفحص از اهل دين در هر محلت طلبيده شود ، و از باطنهاى اهل خير و تجمل استكشاف كرده آيد ، چه ثواب دادن ايشان را أضعاف آن باشد كه خواهندگان آشكارا را .
صفت پنجم آن كه عيالدار باشد يا محبوس به بيماريى يا سببى از اسباب ، يا از آن جمله باشد كه خداى - عز و جل - مىگويد :
لِلْفُقَراءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ
« 139 » اى ، در راه آخرت باز داشته شدهاند به درويشى يا تنگى معيشت يا اصلاح دل ،
لا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْباً فِي الْأَرْضِ
. « 140 » زيرا كه جناح ايشان بدين اسباب شكسته است ، و اطراف ايشان بسته . و عمر - رضى اللّه عنه - اهل بيتى را ده گوسفند و بيش از آن بدادى . و پيغامبر - عليه السلام - كان يعطى العطاء على قدر العيلة . اى ، عطا بر اندازهء درويشى « 141 » دادى . و عمر را از شدت بلا پرسيدند ، گفت : كثرة العيال و قلّة المال .
صفت ششم آن كه از اقارب و ذوى الارحام باشند تا هم صدقه بود و هم صله . و ثوابى كه در صلت رحم است پوشيده نماند . و على - رضى اللّه عنه - گفت كه يك درم در وجه صلت برادرى از برادران نزديك من دوستتر از بيست درم صدقه ، و بيست درم صلت دوستتر از صد درم
هامش
( 137 ) زمر 39 - 45 .
( 138 ) بقره 2 - 273 .
( 139 ) بقره 2 - 273 .
( 140 ) بقره 2 - 273 .
( 141 ) درويشى ( ى مصدرى ) .