از آن مبرا نهاى ، چه ، اسم شرك بر اندك و بسيار آن واقع است . و چون محياى و مماتي للَّه گويى بدان كه اين حال بندهاى باشد كه نفس خود را مفقود بود ، و خداوند خود را موجود . و اگر اين سخن از كسى صادر شود كه خشم و خشنودى و قيام و قعود و رغبت او در زندگانى و ترس او از مرگ براى كارهاى دنيا بود ، ملايم و مناسب حال نباشد . و چون أعوذ باللّه من الشّيطان الرّجيم گويى ، بدان كه شيطان دشمن تو است و مترصد آن كه دل تو را از حق تعالى بگرداند ، از آن روى كه تو را [ 282 ] بر مناجات خداى - عز و جل - و سجدهء وى حسد مىكند ، با آن كه به سبب يك سجده كه بگذاشته است « 137 » و توفيق آن نيافته ملعون شده است . و باز داشت خواستن تو ، به خداى از او ، به ترك محبوبات او باشد ، و تبديل از آن به محبوبات بارى تعالى نه به مجرّد قول . چه هر كه دشمنى يا ددهاى قصد كشتن يا شكستن وى كند ، او گويد : « بدين حصن حصين از تو باز داشت مىخواهم » ، و از جاى خود زاستر « 138 » نشود ، اين سخن وى را سود ندارد ، بل نرهاند او را مگر جاى بدل كردن . پس همچنين هر كس كه پسر و شهوات باشد كه مطالب « 139 » شيطان و مكاره رحمن است ، مجرد قول وى را سود ندارد . و بايد كه قول او مقرون باشد به عزم آن كه به حصن خداى - عز و جل - از شر شيطان تعوّذ نمايد . و حصن او لا إله الاّ اللّه است ، چه فرموده است : لا إله الاّ اللّه حصني . و متحصن آن باشد كه جز خداى وى را معبودى نبود . و اما كسى كه هوى را به خدايى گيرد ، او در ميدان شيطان باشد نه در حصن خداى . و بدان كه يكى از مكايد او آن است كه تو را در نماز به انديشهء آخرت و تدبير خيرات مشغول كند [ تا از فهم آن چه مىخوانى مانع شود . پس بدان كه هر چه تو را از معانى قرائت مشغول كند ] وسواس باشد ، چه حركت زبان مقصود نيست بل مقصود معانى است .
اما قرائت
( 1 ) مردمان در اين سه نوعاند : يكى آن كه زبانش متحرك باشد و دلش غافل . و دوم آن كه زبانش متحرك باشد و دلش متابع زبان ، مىشنود و فهم مىكند از وى ، چنانستى كه از غير خود مىشنود ، و اين درجهء اصحاب يمين است . و سوم آن كه دلش اولا سوى معانى سابق شود ، پس زبان دل را به ترجمه خدمت كند . و فرق است ميان آن كه زبان ترجمان دل باشد و ميان آن كه معلم
هامش
( 137 ) گذاشتن ، ترك كردن .
( 138 ) زاستر ، از آن سوتر ، دور تر .
( 139 ) مطالب ، مقاصد .