جلوس براى تشهد اخير ، و تشهد اخير ، و درود بر پيغامبر ، و سلام اول .
و اما نيت بيرون آمدن از نماز واجب نيست . و آن چه بيرون اين است واجب نيست ، [ بل ] سنتهاست و هيئت سنتها و فريضهها .
مترجم مىگويد : به نزديك بو حنيفه - رضى اللّه عنه - نيت و تحريمه « 51 » از شرايط نماز است نه از نفس نماز ، و به هر ذكرى كه ثناى بارى تعالى باشد و مراد از آن تعظيم او - چون اللّه أكبر و اللّه اعظم و الرحمن اعظم يا أجل و الحمد للَّه يا سبحان اللّه يا لا إله الا اللّه - شروع نماز درست باشد ، و اگر به پارسى گويد : « خداى بزرگتر » يا « خداى بزرگ » هم درست بود . و از نفس نماز شش چيز است : قيام ، و قرائت ، و ركوع ، و سجود ، و انتقال از ركنى به ركنى ، و قعدهء اخيره . و اركان اصلى چهار اول است . چه اگر كسى سوگند ياد كند كه نماز نگزارد ، چون ركعت را به سجده مقيد گرداند ، حانث « 52 » شود ، اگر چه قعدهء اخيره موجود نشده باشد . اما آن دو ديگر نيز فرض است و نماز بىآن روا نباشد . و خواندن فاتحه فرض نيست بل يك آيت بسنده است ، و در همهء ركعت [ ها هم ] نيست بل در دو ركعت اول فرض است . و فرض [ 265 ] ركوع و سجود ، اصل كوژ شدن و سر بر زمين نهادن است ، و آرام در هر دو فرض نيست . و اعتدال از ركوع و سجود ، و درود بر پيغامبر هم فرض نيست . و لفظ سلام هم فرض [ نيست ] بل به هر فعلى عمد كه از نماز بيرون آيد درست باشد ، اگر چه آن فعل [ حدث ] بود . و واجبات نماز هشت است : خواندن فاتحه و سورت در دو ركعت اول ، و آشكارا و نهان خواندن در نمازهاى جهرى و سرّى ، و تعديل ركنها به نزديك بعضى مشايخ ، و به نزديك بعضى سنت است ، و رعايت ترتيب در ركنى كه با تكرار مشروع است ، و آن سجده است ، و قعدهء اولى ، و تشهد در قعدهء اخيره ، و قنوت ، و تكبيرات عيدين « 53 » . و آن چه جز اين است سنتها و ادبهاست .
و اما سنتها در افعال چهار است : دست برداشتن در تكبيرهء إحرام ، و در حال رفتن به ركوع ، و در حال بر آمدن از ركوع ، و جلسهاى « 54 » براى تشهد اول .
مترجم مىگويد : به نزديك بو حنيفه در تكبير رفتن به ركوع و برآمدن از آن دست برندارد .
و اما آن چه ياد كردهايم از كيفيت گشاده داشتن انگشتان و حدّ برداشتن آن ، هيئتهايى است
هامش
( 51 ) تحريمه ، اولين تكبير نماز ، تكبير بعد از نيت .
( 52 ) حانث ، سوگند به دروغ ياد كننده .
( 53 ) تكبيرات عيدين ، تكبيرات نماز عيد فطر و عيد اضحى ( قربان ) .
( 54 ) جلسه ، نشستن ، يك بار نشستن .