و از پيش نشستگاه بر جايى نهد كه پليد نباشد ، و به مسح و ادرات « 67 » تا پس نشستنگاه برساند ، و دوم را بگيرد ، و همچنين از پس به پيش رساند . و سوم را گرد مسربه « 68 » بگرداند ، و اگر گردانيدن دشوار بود ، از مقدم تا مؤخر مسح كند بسنده باشد .
پس سنگى بزرگ به دست راست بگيرد و قضيب را به دست چپ ، و دست چپ را بجنباند . و سه بار به سه موضوع بمالد ، يا به سه سنگ يا به سه جاى از ديوار ، تا در محل مسح ترى نماند . و اگر به دو بار حاصل [ 227 ] آيد سوم بار هم بكند ، و آن واجب بود - اگر خواهد كه بر سنگ اقتصار نمايد - و اگر به چهارم حاصل شود پنجم مستحب بود تا طاق باشد .
آن گاه از آن جاى به جاى ديگر رود ، و به آب استنجا كند و به دست راست آب به محل حدث رساند ، و به دست چپ بمالد تا اثرى كه كف دست به حسّ لمس دريابد نماند . و در آن استقصا به جاى نيارد و تعرض باطن نكند . و بايد كه بداند كه هر چه آب به دو نرسد باطن باشد . و فضلات باطن را حكم پليدى نباشد تا بيرون نيايد . و هر چه ظاهر بود و حكم پليدى وى را ثابت ، حد پاكى او آن باشد كه آب به دو رسد و آن را زايل كند . پس وسوسة را معنيى نبود . و چون از استنجا فارغ آيد گويد : اللّهمّ طهّر قلبى من النّفاق و حصّن فرجي من الفواحش . و دست به ديوار يا زمين بمالد تا اگر بويى مانده باشد زايل شود . و جمع ميان آب و سنگ مستحب است .
و در روايت است كه چون اين آيت نازل شد كه فيه
رِجالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ
« 69 » . پيغامبر - صلى اللّه عليه و سلم - اهل قبا را گفت : اين چه پاكى است كه حق تعالى بر شما ثنا مىگويد ؟ گفتند : ما ميان آب و سنگ جمع كنيم .
كيفيت آبدست
( 1 ) چون از استنجا فارغ آيد به وضو مشغول شود . و پيغامبر را هرگز نديدهاند كه از حدث بيرون آيد كه نه وضو ساخت و آغاز به مسواك كند . پيغامبر - عليه الصلاة و السلام - گفته است : انّ أفواهكم طرق القرآن فطيّبوها بالسّواك . اى ، دهنهاى شما راههاى قرآن است ، به مسواك كردن آن را خوش بايد داشت . و بايد كه در وقت مسواك كردن نيت آن باشد كه دهن خود را براى خواندن قرآن و ذكر خداى - عز و جل - در نماز پاك گرداند . و پيغامبر گفت : صلوة على أثر السّواك افضل من
هامش
( 67 ) ادارت ، چرخانيدن .
( 68 ) مسربه ، حلقهء دبر .
( 69 ) توبه 9 - 108 .