لا يَسْتَوِي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ [ وَ قاتَلَ ]
. « 216 » و گفت :
هُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ اللَّهِ
. « 217 » و پيغامبر - عليه الصلاة و السلام - گفت : الايمان عريان و لباسه التّقوى . « 218 » و گفت : لِلايمان بِضْعٌ و سَبْعونَ باباً ، ادْناها اماطَةُ الاذى عنِ الطّريق « 219 » و اين آيات و اخبار دليل است بر آن كه كمال ايمان مرتبط است به اعمال .
و اما آن چه كمال ايمان منوط است به بيزارى از نفاق و شرك خفى ، دليل او آن است كه پيغامبر - عليه السلام - گفت : أربع من كنّ فيه فهو منافق خالص ، و ان صام و صلّى و زعم انّه مؤمن : [ من ] إذا حدّث كذب ، و إذا وعد اخلف ، و إذا ائتمن خان ، و إذا خاصم فجر . اى ، چهار خصلت در هر كه بباشد او منافق خالص بود ، اگر چه نماز گزارد و روزه دارد و گويد كه مؤمن است : [ آن كه ] چون سخن گويد دروغ باشد ، و چون وعده دهد خلاف بود ، و چون امين داشته شود خيانت كند ، و چون خصومت كند از ديانت بيرون آيد . و در بعضى روايات و إذا عاهد غدر آمده است . اى ، چون عهد بندد بىوفايى كند . و در حديث بو سعيد خدرى است - رضى اللّه عنه - القلوب أربعة : قلب أجرد و فيه سراج يزهر ، و قلب مصفح و فيه ايمان و نفاق ، فمثل الايمان فيه كالبقلة يمدّها الماء العذب ، و مثل النّفاق فيه كمثل القرحة يمدّها القيح و الصّديد ، فأيّ المادّتين غلب عليه حكم له بها . اى ، دلها چهار نوع است : دلى مجرد ، و در وى چراغى روشن . و دلى دو روى ، و در وى ايمان و نفاق مجتمع ، و مثل ايمان در او چون نباتى [ است ] كه اصل و فرع آن را ثباتى [ بود ] و آب عذب وى را مدد باشد ، و مثل نفاق در وى چون ريشى كه ريم و زرداب وى را مدد كند ، پس از اين دو مدد هر كدام بر وى غالب شود ، حكم وى آن بود . و در روايتي ديگر : غلب عليه ذهب به . [ 212 ] اى ، وى را با خود برد .
پيغامبر - عليه السلام - گفته است اكثر منافقى هذه الامّة قرّاؤها . اى ، بيشتر منافقان اين امت قرّاء ايشانند . و در حديث است : الشّرك اخفى في امّتى من دبيب النّملة على الصّفا . اى ، شرك در امت من پوشيدهتر از رفتن مورچه است بر سنگ لشن .
و حذيفه گفت : در عهد پيغامبر كسى كلمهاى گفتى بدان منافق شدى ، و من در روزى آن را از شما ده بار مىشنوم . و يكى از علما گفت : نزديكترين مردمان به نفاق آن كس است كه خود را از آن مبرّا داند . و حذيفه - رضى اللّه عنه - گفت : منافقان امروز بيش از آناند كه در عهد پيغامبر بودند ، و در آن عهد آن را پوشيده داشتندى و امروز ظاهر مىكنند .
هامش
( 216 ) حديد 57 - 10 .
( 217 ) آل عمران 3 - 163 .
( 218 ) ايمان برهنه است و جامهء آن تقوى است .
( 219 ) براى ايمان هفتاد و اند باب است ، نزديكترين آن دور كردن مزاحم است از رهگذر مردمان .