حاصل شد ، و او از اول تا آخر مىخواند ، و آمر و زاجر آن و آن چه در آن توقف بايد [ 133 ] كرد نداند ، و چنان كه خرماى بد را فرو ريزند ، آن را فرو مىريزد ، اى ، به زودى « 371 » بىخشوع و تفكر مىخواند . و در اثرى ديگر هم مثل اين است ، كه ما ياران پيغامبر - عليه السلام - بوديم ، ايمان پيش از قرآن يافته بوديم ، و به زودى پس از شما گروهى آيند كه قرآن پيش از ايمان يابند ، حرفهاى آن را اقامت كنند و حدهاى آن را ضايع گردانند ، گويند : خوانديم و از ما خوانندهتر كيست ؟ و دانستيم و از ما داناتر كيست ؟ و اين نصيب ايشان باشد . و در روايتي ديگر آمده است : ايشان بترين اين امت باشند .
و گفتهاند پنج خوى است كه از علامات علماى آخرت است ، و از پنج آيت « 372 » مفهوم مىشود : ترسكارى و فروتنى و تواضع و خوشخويى و گزيدن آخرت [ بر ] دنيا - و آن زهد است .
ترسكارى از قول خداى - عز و جل :
إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ
. « 373 » و فروتنى از قول او :
خاشِعِينَ لِلَّهِ لا يَشْتَرُونَ بِآياتِ اللَّهِ ثَمَناً قَلِيلًا
. « 374 » و تواضع از قول او :
وَ اخْفِضْ جَناحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ
« 375 » و خوشخويى از قول او :
فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ
« 376 » و زهد از قول او :
وَ قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوابُ اللَّهِ خَيْرٌ
. « 377 » و چون پيغامبر اين آيت بخواند :
فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ
« 378 » . گفتند : شرح چه باشد ؟
فرمود : انّ النّور إذا قذف في القلب انشرح له الصّدر و انفسح . اى ، نور چون در دل افتد سينه گشاده و فراخ شود . گفتند : آن را هيچ علامتى باشد ؟ فرمود : نعم ، التّجافى عن دار الغرور و الانابة إلى دار الخلود ، و الاستعداد للموت قبل نزوله . اى ، آرى ، دور شدن از سراى غرور و باز گشتن به سراى خلود و ساختهء مرگ شدن پيش از نزول آن .
دهم آن كه بيشتر بحث او از علم اعمال باشد
( 1 ) و آن چه آن را تباه كند و دل را مشوش گرداند و سبب تهييج وسوسة و اثارت « 379 » شر شود . چه [ اصل ] در نگاه داشتن خود است از بدى . و براى اين گفتهاند :
هامش
( 371 ) به زودى ، با شتاب .
( 372 ) آيت ، علامت ، نشانه .
( 373 ) فاطر 35 - 28 .
( 374 ) آل عمران . 3 - 199 .
( 375 ) شعراء 26 - 215 .
( 376 ) آل عمران 3 - 159 .
( 377 ) قصص 28 - 80 .
( 378 ) انعام 6 - 125 .
( 379 ) اثارت ، بر انگيختن .