سعادت . و رستن همهء سالكان راه را حاصل است ، چون غرض ايشان مقصد باشد ، و آن سلامت است . و اما ظفر [ بر ] سعادت نيابند مگر عارفان ، پس ايشان نزديكاناند و پروردگان در روح و ريحان و بهشت پر ناز و نعمت . و اما بازداشتگان را از رسيدن به ذروهء كمال ، رهايش و سلامت باشد . چنان كه حق تعالى گفته است :
فَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ . فَرَوْحٌ وَ رَيْحانٌ وَ جَنَّةُ نَعِيمٍ . وَ أَمَّا إِنْ كانَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ . فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ
. « 243 » و هر كه روى به مقصد نياورد و به طلب آن برنخاست ، يا برخاست لكن نه براى فرمانبردارى و بندگى ، بل براى غرضى ، او از اصحاب شمال است و از گمراهان .
فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ وَ تَصْلِيَةُ جَحِيمٍ
. « 244 » او را نزلى از آب گرم است ، و در آتش افروخته انداختن به جهت سوختن .
و بدان كه اين حق اليقين است نزديك علماى راسخ ، اى ، دريافتهاند آن را به مشاهده از باطن ، قوىتر و روشنتر از مشاهدهء چشمها . و در آن از حد تقليد به مجرّد سماع ترقى نمودهاند . و حال ايشان حال كسى است كه خبر يافت و مصدّق شد ، پس مشاهده كرد و متحقّق گشت . و حال جز ايشان حال كسى است كه به حسن تصديق و ايمان قبول كرد ، و از مشاهده و عيان بهره نيافت . و سعادت وراى علم مكاشفه است . و علم مكاشفه وراى علم معامله كه سلوك راه آخرت است و قطع عقبههاى صفات . و سلوك راه محو صفتهاى نكوهيده وراى علم صفات است . و علم طريق معالجت و كيفيت سلوك ، و آن وراى [ علم ] سلامت تن است . و مساعدت اسباب صحت و سلامت تن به فراهم آمدن و هم پشت بودن و يارى دادن است ، كه لباس و طعام و مسكن به وسيلت آن توان يافت ، و آن منوط است به سلطان و قانون او در ضبط مردمان بر طريق عدل و سياست [ كه در ناصيت « 245 » ] فقيه است . و اما اسباب صحت [ در ناصيت « 246 » طبيب است ] . و آن كه گفت العلم علمان : علم الاديان و علم الابدان ، اشارت به فقه كرد ، و بدان علمهاى ظاهر شايع خواست ، نه علمهاى عزيز « 247 » باطن .
مترجم مىگويد : در اين سخن دو وجه است . [ 92 ] يكى آن كه علم اديان فقه است ، و علم أبدان طب . و بر اين وجه لازم آيد كه علم ظاهر را خواسته باشد ، چنان كه مصنف گفته است ، چه علم آخرت كه اشرف است در اين داخل نيست . و دوم آن كه علم اديان علم آخرت است از
هامش
( 243 ) واقعه 56 - 88 تا 91 .
( 244 ) واقعه 56 - 93 و 94 .
( 245 ) در نسخهء مجلس : در قبضه ، در شرح زبيدى : في ناحيه .
( 246 ) در نسخهء مجلس : در قبضه ، در شرح زبيدى : في ناحيه .
( 247 ) عزيز ، كمياب .