بعض خود « 212 » به تو ندهد تا توكل خود به وى ندهى ، و چون كل خود به وى دادى در مخاطره باشى كه او بعض خود به تو دهد يا نه ؟ و فكرت چون بر كارهاى متفرق قسمت شود ، همچون جويى بود كه [ آب آن ] تفرقه شود و بعضى زمين نشف « 213 » كند و بعضى هوا ببرد ، و چندانى از او باقى نماند كه جمع شود و به كشتزار رسد .
وظيفت سوم
( 1 ) آن است كه بر علم تكبر نكند و معلم را فرمان ندهد ، بل زمام كار خويش به كليت به دست وى دهد در همه تفصيلها ، و نصيحت او را منقاد باشد ، چنان كه بيمار طبيب مشفق حاذق را . و بايد كه وى را تواضع كند ، و به خدمت او طالب ثواب و بزرگى باشد . شعبى « 214 » گفت كه زيد ثابت « 215 » نماز جنازه بگزارد ، استر پيش آوردند تا بر نشيند ، عبد اللّه عباس بيامد و ركاب بگرفت ، زيد گفت : بگذار اى پسر عم رسول خداى . عبد اللّه عباس گفت : همچنين فرمودهاند ما را كه علما و بزرگان را خدمت كنيم . زيد دست وى ببوسيد و گفت : همچنين فرمودهاند كه اهل بيت پيغامبر را تعظيم نماييم .
و پيغامبر - عليه السلام - گفت : ليس من اخلاق المؤمن التّملّق الاّ في طلب العلم . چاپلوسى از خوى مؤمنان نيست جز در طلب علم . و طالب را نبايد كه بر معلم تكبر كند . و از تكبر او بر معلم يكى آن است كه ننگ دارد از استفادت جز از آن كسى كه منظور و مشهور باشد ، و اين عين حماقت است . چه علم سبب نجات و سعادت است . و هر كه گريز جايى طلبد از ددهء درندهاى كه وى را بخواستى شكست ، فرق نكند ميان آن چه مشهورى « 216 » وى را گريز جايى نمايد يا خاملى « 217 » .
و ضروات « 218 » سباع آتش بر ناشناسندگان خداى صعبتر از ضراوت همهء ددگان است . پس حكمت گمشدهء مؤمن است ، هر جاى كه آن را بيابد غنيمت شمرد ، و منت تقلّد نمايد از آن كس كه آن را به وى رساند ، هر كه باشد . و براى آن گفتهاند كه علم را با متكبر محاربت است ، چنانچه سيل را از
هامش
( 212 ) در شرح زبيدى : ( بعضه ) اى بعضا من حقائقه و ثمراته .
( 213 ) نشف ، به خود كشيدن ، جذب كردن .
( 214 ) ابو عمر و عامر بن شراحيل شعبى حميرى ( 19 - 103 ه ) .
( 215 ) ابو سعيد ( ابو خارجه ) زيد بن ثابت بن ضحاك انصارى خزرجى ، صحابى مشهور و از كاتبان وحى ( 11 ق ه - 45 ه ) .
( 216 ) مشهورى ، سرشناسى .
( 217 ) خامل ، گمنام .
( 218 ) ضراوت ، آزمند شدن و در پى شكار دويدن درنده ، هجوم حريصانه .