[ 96 ] 2 . مقالات إبقراط في الطبّ جمعها أبو نصر الفارابى [ 4884 ]
نسخه : بصره ، عباسيه د 135 ( 1279 ه ، نك : خاقانى ، در : مجلة المجمع العلمى العراقى ، 8 / 89 ) .
كتابهاى زير را هم پزشكان عرب مىشناختهاند :
[ 97 ] 1 . جراحات الرأس [ 4885 ]
-
De capitis vulneribus
، نك : ليتره ، 3 / 260 - 182 ؛ ديلس ، ص 10 ؛ ونريش ، 105 ؛ اشتاين اشنايدر ، ش 6 ؛ پوشمان / نويبورگر / پاگل ، 1 / 232 ، ش 55 ) ، دربارهى جراحات سر . به احتمال بسيار پزشكان عرب اين كتاب را بدون تفسير جالينوس در اختيار نداشتهاند ، هرچند ابن ابى اصيبعه از آن يك بار بدون تفسير ( 1 / 32 ) و يك بار ( همان ، 99 ) با تفسير نام مىبرد . حنين مىگويد : « اين كتاب ( يعنى تفسير ) تنها از يك قسمت تشكيل شده است . تصور مىكنم ايوب آن را ترجمه كرده باشد . نسخهاى از آن به يونانى در بين كتابهاى من است . آن را به سريانى ترجمه كردم ، اما دستنويسى از متن عبارات بقراط نيافتم . بعدها اختصارى از مندرجات آن فراهم آوردم » ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 94 ) . شايد نقلقولهاى رازى در فصل « جراحات الدماغ » در الحاوى ( 13 / 44 به بعد ) كه وى ضمن آنها هيچ عنوانى را ذكر نمىكند مربوط به اين تفسير جالينوس باشد ؛ نك : الحاوى ، 13 / 21 ( كه در كتاب ابقراط في القروح و كتابه في الجراحات ) ذكر مىشود .
اين كتاب از تأليفات حنين است : ثمار تفسير جالينوس لكتاب بقراط . . . على طريق المسألة و الجواب ( نك : ابن ابى اصيبعه ، 1 / 199 ) .
[ 98 ] 2 . كتاب المفاصل [ 4886 ]
-
De articulis ( reponendis )
يا
De articulorum Repositione
، نك : پوشمان / نويبورگر / پاگل ، 1 / 232 ) ، سازوكار مفصلها . رازى در سه مورد از اين كتاب در الحاوى ( 11 / 92 ؛ 13 / 136 ، 178 ) نام مىبرد . اما چنين به نظر مىآيد كه اينها از يكى از تأليفات جالينوس برگرفته شده باشند ، همچنين ، نك : ابن نديم ، ص 294 .
[ 99 ] 3 . كتاب أوجاع العذارى [ 4887 ]
، نك : ليتره ، 8 / 70 - 466 ؛ ديلس ، 1 / 31 - 30 ؛ پوشمان / نويبورگر / پاگل ، 1 / 223 ) ، دربارهى بيمارىهاى باكرهها . ابن ابى اصيبعه ( 1 / 32 ) اين كتاب را ذكر مىكند ( نك :
ونريش ، 107 ) ؛ در الحاوى ( 9 / 67 ، 69 ) مذكور است .
هامش
- مجلة معهد المخطوطات العربية ( 5 / 248 ) از آن ياد شده است بايد حذف كرد .