اشتاين اشنايدر ، ش 18 ) . از اين كتاب كه دربارهى تغذيه است يعقوبى ترجمهاى سراغ داشته است ( نك :
كلامروت ، ص 193 ) . اين اثر نيز مانند ساير ترجمههايى كه او مىشناخته بايد نسبتا كهن بوده باشد .
شايد همان ترجمهى يحيى بن بطريق باشد كه به دست ما رسيده است . حنين بن اسحاق كتاب را با تفسير جالينوس بر آن به سريانى ترجمه كرده و تفسير مختصرى هم بر آن افزوده است ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 100 ، نيز نك : ابن ابى اصيبعه ، 1 / 199 ، نيز نك : پس از اين ، ص 199 ) . متن اصلى اياصوفيه ( 10 ) 3632 ( گ 110 ر - 106 پ ، ق 7 ه ، نك : ريتر - والتسر ، ص 803 ) در كتاب الاغذيهى حنين بن اسحاق مورد استفاده است ( نك : بانكىپور ، 4 / 6 ) . اسحاق بن سليمان اسرائيلى ( د : 341 ه / 952 م ) به احتمال بسيار از اين كتاب بقراط استفاده كرده و نقل قولى از آن « في غذاء المواشى » آورده است . نك : ديتريش ،
Medicinalia
ص 138 . يادداشتى دربارهى آن از على بن رضوان ( د :
453 ه / 1061 م ) در مجموعهى كمبريج
Dd . 12 . 1
( نك : براون ، ش 1386 ، ص 308 ) .
شرح :
[ 79 ] حنين اين كتاب را تأليف كرد : شرح كتاب الغذاء . . . [ 4867 ]
( نك : ابن ابى اصيبعه ، 1 / 199 ) .
چاپ و ترجمه : « 1 » كتاب الغذاء ، تصحيح و ترجمه از ماتوك ، كمبريج ، 1969 م .
[ 80 ] 17 . كتاب أوجاع النساء [ 4868 ]
، نك : ليتره ، 8 / 232 - 10 ، 406 - 234 ؛ ديلس ، 1 / 29 ؛ اشتاين اشنايدر ، ش 22 ؛ ونريش ، 107 ؛ پوشمان / نويبورگر / پاگل ، 1 / 15 - 214 ) . در حال حاضر نمىتوان ترجمهى عربى نوشتهى بقراط را در يكى از اين آثار با اطمينان باز شناخت . يعقوبى هم ترجمهاى را مىشناخته ( نك : كلامروت ، ص 194 ) كه احتمالا همان نيست - كه طبق گفتهى ابن ابى اصيبعه ( 1 / 205 ) - حنين تفسير آن را ترجمه كرده است . نام اين تفسير را حنين در بين ترجمههاى آثار جالينوس ذكر نمىكند ؛ در نتيجه بايد آن را بعدها ترجمه كرده باشد ( نك : مايرهوف ، نوشتههاى اصيل و غير اصيل جالينوس ، ش 56 ؛ ديتريش ،
Medicinalia
، ص 241 ) . ترديد كلامروت ( همان ) در اين مورد كه آيا اصلا چنين ترجمهاى به عربى وجود داشته ديگر امروز به نظر ما موجه نمىآيد ، زيرا قسمت اعظم آثار دانشمندان يونانى ، كه يعقوبى آنها را ذكر كرده ، موجودند . نمونههاى بسيارى حاكى از اين هستند كه ترجمههاى مذكور از طرف وى ، كهنتر از ترجمههاى حنين و شاگردانش هستند . متن اصلى را ابن ابى اصيبعه ( 1 / 32 - 31 ) هم ذكر مىكند . شاهد ديگرى بر اينكه عربها با اين نوشته آشنايى داشتهاند نوشتهى على بن رضوان ( د : 453 ه / 1061 م ) يكى از كارشناسان بزرگ آثار بقراط و جالينوس است . اين نوشته در مجموعهى كمبريج (
Dd . 12 . 1
، نك : براون ، ش 1386 ، ص 308 ) وجود دارد و حاوى گزيدههاى متعددى از آثار بقراط ، توسط ابن رضوان است . طبق شرحى كه ابن ابى اصيبعه ( 1 / 32 ) از محتويات
هامش
( 1 ) . از افزودههاى مندرج در انتهاى ج 7 .