چاپ : شرح و فوائد ، از لاينز با عنوان :
Galeni in Hippocratis de officina medici commentariroum , versionem arabicam , quoad exstat , exstat , ex codice scorialensi et excerpta quae c ? Al ibn Ridw n ex eis sumpsit , ed . et in linguam angl . vertit . . . ,
در :
Corpus Medicorum Graecorum Supplementum Orientale
، 1 ، برلين ، 1963 م .
حنين ثمار تفسير جالينوس لكتاب قاطيطريون على طريق المسألة و الجواب را تأليف كرد ( نك : ابن ابى اصيبعه ، 1 / 199 ) .
[ 49 ] 8 . كتاب الأهوية و الأزمنة و المياة و البلدان [ 4837 ]
، نك : ليتره ، 2 / 93 - 12 ؛ ديلس ، 1 / 4 ؛ ونريش ، 101 ؛ اشتاين اشنايدر ، ش 10 ) . دربارهى اين موضوع كه : « پزشك بايد فصول ، بادها ، آبها ، مكان و غيره را در نظر بگيرد ؛ توصيف بيمارىها برحسب وضع آبادىها ، آب و تأثيرات گوناگون آن ، فصلهاى سال ؛ تفاوتهاى بين آسيايىها و اروپائىها از اين نظر ؛ مقدارى افتادگى كه در آن راجع به مصريان و ليبيايىها بحث مىشود ، علم الامراض برحسب اقوام و ملل ؛ درياى آزوف ، بزرگسرها ، منطقهى ريون « 1 » ، لختى و سستى آسيايىها در قياس با اروپايىها ، سكاها ، ساير قبايل اروپايى . . . » ( پوشمان / نويبورگر / پاگل ، 1 / 234 ) . آنگونه كه از قطعات به جا مانده در اثر يعقوبى برمىآيد ظاهرا ترجمهاى قديم در اختيار دانشمندان عرب قرار داشته است . اصطلاحات آن با اصطلاحات ترجمهى حنين متفاوت است . مترجم علاقهاى خاص به كلماتى كه باهم قافيه مىشوند دارد ( نك : كلامروت ، ص 201 ) . دربارهى دنبالهى تاريخ ترجمهى متن و تفسير حنين مىگويد : « اين كتاب را ( يعنى اين تفسير را ) هم وى ( يعنى جالينوس ) در سه قسمت تأليف كرده است . من آن را به سريانى براى سلمويه ترجمه كردم . متن كلمات و عبارات بقراط را ترجمه كردم و شرح مختصرى بر آن افزودم ، ولى آن را به پايان نبردم . متن را براى احمد بن موسى به عربى هم ترجمه كردم . حبيش شرح جالينوس را به عربى براى محمّد بن موسى ترجمه كرد » ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 99 ) . دربارهى جايگاه اين ترجمه و مضمون آن نزد پزشكان عرب تا زمان رازى نك : الحاوى ، 15 / 189 به بعد .
نسخه : دستنويسهاى متن اصلى ترجمهى حنين : اياصوفيه 3572 ( گ 31 ر - 1 پ ) ، 3632 ( گ 60 ر - 44 ر ، ق 7 ه ) ، 4838 ( گ 54 ر - 30 پ ، 656 ه ، نك : ريتر - والتسر ، ص 803 ) ؛ اسكوريال ( 5 ) 857 ( گ 61 - 51 ، ق 7 ه ) ؛ قاهره ، طلعت ، طب ( 7 ) 594 ( نك : مجلة معهد المخطوطات العربية ، 5 / 247 ) .
هامش
( 1 ) . نام رودى است در غرب گرجستان . - ( س ) .