عنوان اين اثر در يك دستنويس و در اثر ابن ابى اصيبعه ( 1 / 99 ) - كه حتما كامل است - چنين آمده است : تدبير الأمراض الحادّة . در الحاوى هم اثر با همين عنوان آمده است ، 10 / 205 - 204 ، 279 ؛ 13 / 25 ؛ 14 / 99 ؛ 15 / 145 ، 161 ، در مواضعى ديگر اين كتاب با عنوان الأمراض الحادّة آمده است ، نك : الحاوى ، 1 / 14 ؛ 3 / 288 ؛ 4 / 5 ، 146 - 143 ، 149 - 147 ، 186 ؛ 5 / 37 ، 38 ، 163 ؛ 6 / 42 ، 55 ، 85 ، 124 ، 225 ، 249 ؛ 7 / 60 ؛ 13 / 57 ؛ 14 / 244 ، 249 - 248 ؛ 15 / 20 - 19 ، 30 ، 37 ، 41 ، 45 - 43 ، 48 - 46 ، 64 - 58 ، 66 ، 67 ، 81 - 79 ، 83 - 82 ، 106 ؛ 16 / 28 ، 109 ، 214 - 212 ؛ 17 / 88 - 87 ؛ 18 / 2 ، 107 به بعد .
ترجمهاى كه به دست ما رسيده از حنين است .
نسخه : اياصوفيه 3632 ( گ 31 ر - 15 پ ، ق 7 ه ) ؛ همان 4838 ( گ 28 پ - 1 ، 656 ه ، نك : ريتر - والتسر ، ص 804 ) ؛ اسكوريال ( 4 ) 857 ( گ 51 - 42 ، 907 ه ) ؛ مكه ، حرم ، طب ( 1 ) 45 ( ح 10 گ ، ق 11 ه ) .
ويرايش و ترجمه با مقدمه ، يادداشتها و فرهنگ لغات به كوشش لاينز ، كمبريج ، 1966 م .
ترجمهى لاتينى : از ژرار كرمونايى با اين عنوان
De diaeta ( regimine ) acutorum
، نك :
اشتاين اشنايدر ، ترجمههاى اروپايى ، ص 11 ؛ ديلس ، 1 / 9 .
ترجمهى عبرى : از ناتانها - مئاتى ، نك : اشتاين اشنايدر ، ترجمههاى عبرى ، ص 663 .
شرح :
[ 35 ] كتاب الأمراض الحادّة بتفسير جالينوس [ 4823 ]
از جالينوس ؛ حنين دربارهى محتواى كتاب و ترجمهى آن چنين مىگويد : « اين كتاب را وى در 5 مقاله تأليف كرده است . نسخهاى از آن بين كتابهاى من است ، ولى من فرصت ترجمهى آن را نيافته بودم . شنيدهام كه ايوب آن را ترجمه كرده است . من تمام اين كتاب را همراه متن سخنان بقراط ترجمه و مضمون آن را به صورت پرسش و پاسخ خلاصه كرده بودم . آنگاه عيسى بن يحيى سه قسمت از اين كتاب را براى ابو الحسن احمد بن موسى بن عربى ترجمه كرد ؛ اين سه قسمت شرحى است بر قسمت اصلى كتاب . دو قسمت ديگر توضيح قسمتهاى مبهم است . [ عيسى نيز سه قسمت نخست را ترجمه كرده است . ] » ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 92 ) .
نسخه : قاهره ، طلعت ، طب 550 ( گ 28 ر - 1 ر ، 152 پ - 114 ر ، 887 ه ، « مقاله » ى اول موجود نيست ) ؛ تهران ، مجلس 6149 ( ص 117 - 88 ، 1285 ه ، نك : فهرست ، 18 / 137 ) ، همچنين به احتمال بسيار در كمبريج
Dd . 12 . 1
( گ 112 ر - 98 ر ، ق 8 ه ، نك : براون ، ش 1386 ) . به خط عبرى در پاريس 1203 ( نك : واژدا ، 258 ) ، يك دستنويس آن قبلا در مجموعهى اسكوريال بوده است ، نك :
موراتا ، در :
Andalus
، 2 / 1934 م / 106 ؛ همچنين « 1 » با عنوان تفسير كتاب تدبير الأمراض الحادّة در :
هامش
( 1 ) . از افزودههاى مندرج در انتهاى ج 5 .