آثار :
[ 51 ] كتاب في علم الخواصّ [ 6202 ]
نسخه : آنكارا ، صائب 1682 ( 20 گ ، 598 ه ) ، كه از آن در كتاب الفلاحة اثر ابن عوام استفاده شده است . نك : ميلياس واليكروزا ،
" Sobre bibliograf ? a agronomica hispano rabe "
، در :
Andalus
، 19 / 1954 م / 140 ) .
48 / ابو حيّان توحيدى / 2275
على بن محمّد بن عباس ( د : ح 400 ه / 1010 م ، نك : تاريخ نگارشهاى عربى ، 2 ) اصولا اديب بود . در كتاب الإمتاع و المؤانسة ، كه بيش از هر چيز در مقولهى « ادب » است ، جايگاه بزرگى به جانورشناسى داده شده است . كوپف كه در مواد مربوط به همين رشته در كتاب الإمتاع تحقيق كرده است به اين نتيجه رسيده كه اثر ابو حيّان در قياس با ساير كتابهاى جانورشناسى عربى هيچ مطلب مهمى ندارد . به اعتقاد كوپف ، ابو حيّان مواد خود را عمدتا از كتاب حيوان ارسطو و كتاب نعوت الحيوانات منسوب به ارسطو گرفته است .
منابع : كوپف ، « فصل جانورشناسى كتاب الإمتاع و المؤانسه اثر ابو حيّان توحيدى ( ق 10 م ) ، ترجمه از عربى و تحشيه » « 1 » ، در :
Osiris
، 12 / 1956 م / 466 - 390 .
49 / اخوان الصّفا / 2276
در دايرة المعارفى كه اخوان الصّفا تأليف كردند و مشتمل بر 51 مقاله است قسمتى بزرگ وجود دارد كه از نظر جانورشناسى و روانشناسى جانوران در ميان عربها بسيار جالب توجه است و اهميت آن براى تاريخ علوم طبيعى عربها از 1858 م با تحقيق ارزندهى ديتريتسى روشن شده است .
در بخشى از مقالهى 22 « از انواع جانوران ، ساختار حيرتآور و احوال جالب توجه آنان سخن گفته مىشود . منظور اين بود كه در اينجا خانوادههاى جانوران ، گسترهى انواع و اشكال مختلف ، طبائع و ويژگىهاى آنان را شرح دهند ؛ همچنين ، دربارهى زاد و ولد آنان و چگونگى به دنيا آمدن بچهها و پرورش آنها به دست بزرگترها آگاهىهايى عرضه مىكنند . آنگاه در اين مقاله نشان داده مىشود كه مرحلهى آغازين جانوران با مرحلهى پايانى گياهان پيوند تنگاتنگ دارد ، ولى مرحلهى پايانى آنان به مرحلهى آغازين انسان محدود مىگردد . . . » ( ديتريتسى ، « نبرد بين انسان و حيوان ، افسانهاى ، عربى از آثار اخوان الصفا » « 2 » [ در : فلسفهى عربها « 3 » ، 3 ] برلين ، 1858 م ، ص 28 - 227 ) . به دنبال اين
هامش
( 1 ) ." The Zoological Chapter of the Kit b al - Imt wal - Mu nasa of Ab u H ? ayy n al - Tauh ? d ( 10 th Century ) , Translated from the Arabic and annotated ". ( 2 ) ." Der Streit zwischen Mensch und Thier , ein arabisches M rchen aus den Schriften der lauteren Br u der ". ( 3 ) .Philosophie der Araber.