مربوط به علوم طبيعى در كتاب ابن قتيبه » ، در :
SBPMS
، ارلانگن ، 47 / 1915 م / 103 ، 115 .
همچنين ، نك : حيوان ، 1 / 54 - 53 ؛ 3 / 173 ، 495 ؛ 4 / 117 - 116 ، 319 ، 442 ؛ 7 / 203 ؛ ابن قتيبه ، عيون ، 2 / 4 ، 34 ، 61 ، 63 ، 104 .
22 / ابن ابى كريمه / 2249
اسود بن زياد يكى از معاصران جاحظ بوده و جاحظ چند شعر تعليمى جانورشناسى او را در اثر خود آورده است .
آثار :
[ 17 ] يك قصيده [ 6168 ]
در 33 بيت دربارهى سگ و يوزپلنگ ، در : حيوان ، 2 / 73 - 367 ؛ 6 / 76 - 475 ، دربارهى هدهد ، همان ، 1 / 43 - 242 ، به احتمال قوى اين اشعار در يك تكنگارى در اختيار جاحظ قرار داشتهاند كه وى غير از آنها مطالب ديگرى هم دربارهى جانورشناسى از آن اثر نقل كرده است ، نك : الحيوان ، 3 / 349 ، 350 ( كه در آنجا ابن ابى كريمه به عنوان مردى تجربهكار ظاهر مىشود ) ، 459 ، 500 ، 530 - 525 ؛ 4 / 485 ؛ 5 / 335 - 334 ؛ 6 / 385 ، 475 ؛ همچنين ، نك : جاحظ ، بيان ، 1 / 142 ، 143 ، 167 .
23 / ابراهيم بن داحه / 2250
يكى از معاصران سالخوردهتر جاحظ بود و جاحظ ظاهرا كتابى در جانورشناسى از او در اختيار داشته است . به گفتهى جاحظ ابن داحه رافضى بوده است ( نك : الحيوان ، 3 / 402 ) .
آثار :
[ 18 ] نقلقولهايى از وى در الحيوان ، 1 / 61 ، 62 ؛ 2 / 82 ، 153 ؛ 3 / 403 - 402 ؛ 6 / 61 ؛ [ 6169 ]
همو ، بغال ، 35 - 33 ، 82 - 81 ، 106 - 105 .
24 / نضر بن شميل / 2251
اين لغوى بصرى ( د : 203 ه / 818 م ، نك : تاريخ نگارشهاى عربى ، ج 8 ، 3 . فرهنگنگاران عراق ، الف . بصره ) قديمترين فرهنگنويسى است كه ما مىشناسيم . مواد اين فرهنگنامه برحسب هر يك از اشياء مورد بحث مرتب شده بوده است . به گفتهى ابن نديم ( ص 52 ) و ابن درستويه ( نك : تاريخ بغداد ، 12 / 404 ) ابو عبيد قاسم بن سلّام در الغريب المصنّف به كتاب الصفات نضر بن شميل تكيه داشته است .