13 / يحيى بن منصور ذهلى / 2240
يكى از شاعران اوايل دورهى عباسى بود كه به احتمال قوى در نيمهى دوم ق 2 ه / 8 م درگذشت .
جاحظ مىگويد كه يحيى بن منصور در فصولى متعدّد مطالبى دربارهى زيركى و حيلهگرى مارمولك گرد آورده است ( الحيوان ، 6 / 44 ) . شايد منظور وى اشعار خود شاعر دربارهى اين مضمون بوده است .
نك : همان ، 1 / 19 ؛ 3 / 536 .
14 / حجّاج بن خيثمه / 2241
وى در روزگار هارون الرشيد ( 193 - 170 ه / 809 - 786 م ) كتابى را دربارهى پرندگان شكارى كه ادهم بن محرز باهلى به فرمان مهدى ( 169 - 158 ه / 785 - 775 م ) تأليف كرده بود و طى آن مىبايست آثار ايرانيان ، تركان و بيزانسىها را در اين زمينه خلاصه كند ، ويرايش كرد . اين اثر كه در بعضى از دستنويسها عنوان كتاب الطيور ( پرندهشناسى ) دارد - در فصل خاصى به تفصيل از آن بحث خواهد شد ( نك : ج 5 ) - مانند بسيارى از كتب ديگر دربارهى بازدارى و جانوران شكارى ، به تفصيل ، مسائل جانورشناسى و دامپزشكى را مورد بحث قرار مىدهد . از بين 153 فصل آن بيش از همه فصول زير به مباحث جانورشناسى و دامپزشكى نزديكند :
« انواع و اقسام پرندگان شكارى ؛ شناخت پرندگان شكارى نر و ماده ؛ شناخت قوشها طبق انواع و كشورها ؛ كدام قوشها پرندگان بزرگ را مىكشند ؛ كدام قوشها را براى شكار پرندگان كوچك به كار مىبرند ؛ وصف بازهاى مهاجر ؛ خصايص عمومى بازهاى مهاجر ؛ رنگها و موطنهاى بازهاى مهاجر ؛ وصف بازهاى تيرهى صقر ؛ رنگها و موطنهاى بازهاى صقر ؛ وصف عقاب ؛ آزمايش سلامت بازها به هنگام خريد ؛ وسايلى براى ترك عادت بازهايى كه بر روى درخت مىنشينند ؛ وسايلى براى ريشهكن كردن عقابها ؛ دربارهى چرخ زدن زياده از حدّ بازها در هوا ؛ دربارهى تعويض پر و جاى مخصوص تعويض پر ؛ تسريع در تعويض پر ؛ نشانههاى سلامت ؛ علايم بيمارى ؛ ملاحظات عمومى دربارهى بيمارىهاى بازها ؛ علائم بيمارىهايى كه موجب دگرگونى در شكل ظاهرى ( بازها ) مىشوند ؛ علايم بيمارىهايى كه رفتار طبيعى باز را تغيير مىدهند ؛ علايم بيمارىهايى كه با بعضى ترشحات بدن همراهند ، درمان بيمارى چشم ، التهاب چشم ، ترشحات در سر ، ترشحات در دمگاه ، سرماخوردگى ، يبوست ، قرحههاى سرطانى ، سرطان شكم ، سرطان در پرها ، تنگنفس ، پشتدرد ؛ وقتى كه از سوراخ بينى خلط خارج مىشود ؛ بيمارى اصطارم ؛ هنگامى كه آب از چشم فرو مىريزد ؛ دردهاى كبدى ؛ هرگاه بيمارى در درون بدن است و در مدفوع چرك ديده مىشود ؛ تركخوردگى و بواسير در دستها ؛ نقرس ؛ از جا دررفتگى و ترك در دستها ؛ مرهم بيزانسى براى از جا در رفتن و تركها ؛ درمانى بيزانسى براى شپشهايى كه باز در زمستان دچار آن مىشود ؛ پيدا شدن كرم در بن پرها ؛ هنگامى كه پرها به علت غذاى پرنمك شكننده مىشوند ؛ هنگامى كه در بازها سنگ ديده مىشود و ايرانىها مىگويند جصّ ( گچ ) است ؛ قرحههاى گوشهى دهان ؛ درمان با مسهل ؛ دارويى براى كليهى بيمارىهاى داخلى ؛ سوءهاضمه ؛ يبوست ؛ قرحههاى پشت ؛ هنگامى كه باز ضعف تنفس دارد ؛